અમારા મનુભાઈ (દર્શક)

– જુગલકીશોર મનુભાઈ પંચોળી – દર્શક પાસે ચારેક વરસ ભણવાનું મળેલું. ૧૯૬૧–૬૨થી ૬૫–૬૬. શાપુર સર્વોદય આશ્રમ–લોકશાળામાં ૬ વરસ મેટ્રીક કરતાં સુધીમાં ત્યાંના પુસ્તકાલયમાં જેટલી હતી એટલી – લગભગ બધી નવલકથા–નવલીકાઓ વાંચી મારેલી ! પણ તોય દર્શક હજી આઘા હતા. લોકભારતીમાં એમની નવલકથાનીય પહેલાં એમને માણ્યા હતા. રાજનીતી ભણાવતા. પણ જુદાં જુદાં છ–સાત છાત્રાલયોમાંના કોઈ છાત્રાલયે … વાંચન ચાલુ રાખો અમારા મનુભાઈ (દર્શક)

Advertisements

કૉમ્પ્યુટર ગીતા – ૫

 (છંદ : અનુષ્ટુપ) ધુર્તરાજ ઉવાચ : પુરી વાત કહે મને, સંચય, જાણું ના કશું; ગુરુચેલો મળી બન્ને ક્યારના કરે છ શું ?! પેલો તો ક્યારનો આપે ભાષણ, શીષ્યને અને શીષ્ય તો જો, થતો સામો !  આવું તો કેમનું બને ?! શીષ્યને હોય ના લાડ; આ તો નર્યો બગાડ છે – શક્તી ને ટૅમનો પુરો; લાગે, … વાંચન ચાલુ રાખો કૉમ્પ્યુટર ગીતા – ૫

કમ્પ્યુટરી ગીતા – ૪

ગયા અંકે નીચેનો શ્લોક આપણે વાંચી ગયા. શીષ્યની વ્યથાકથા સાંભળીને ગુરુજી હવે શું કરશે ? ચાલો, જાણીએ અંક ૪માં ! – જુ.) (પરંતુ આ, પ્રભુ ! સામે અક્ષરો કીબોર્ડે લહુ, દાંતીયાં કરતા લાગે, એનાથી બીઉં હું બહુ !!  (આ શ્લોકના પ્રથમ ચરણના બીજા ભાગમાં આઠને બદલે નવ અક્ષરો હતા ! કોઈનું ધ્યાન ગયું નહીં તે … વાંચન ચાલુ રાખો કમ્પ્યુટરી ગીતા – ૪

કમ્પ્યુટર ગીતા – ૩

છેલ્લી પાટલીનો બેસનારો અર્જણ સાહસ કે નવું શીખવાનું આવે કે તરત બહાનાં કાઢીને રથની પાછલી સીટે બેસી જાય ને કહે, “ હું નહીં લડું !” ગયા અંકે ગુરુએ કહેલું કે – ફેંકાફેંકી કરે ના તું,આશા હું રાખું આટલી, વીશ્વાસે હું રહું કેમ, બેસે તું  છેલ્લી પાટલી !   એના જવાબમાં હવે ભઈલો શું કહે છે, … વાંચન ચાલુ રાખો કમ્પ્યુટર ગીતા – ૩

– તો ધન્ય આ લેખીની… …

આજના પાવનપર્વે (ઉપજાતિ–વસંતીલકા મીશ્ર) નારી થકી જગતમાં અવતાર પામી નારી તણા અમૃતપાન કરી કરીને આ આયખું શરુ થયું – વળી બોલી એની કાને પડી તે ગણી માતૃભાષા આ જીંદગીના વ્યવહાર કીધા. ખોળેય એને લીધ આશરો તે મેલોય કીધો બહુ વાર..... તોયે  ‘ખમા તને’ એક જ શબ્દથી મને પાઠો ભણાવ્યા પયપાનુપાને ! તારું કદી ઋણ ન … વાંચન ચાલુ રાખો – તો ધન્ય આ લેખીની… …

દાંત પડાવવાનો લહાવો

કલ્પના દેસાઈ   આંખ, કાન કે નાકના ડૉક્ટરને ત્યાં આપણે જઈએ તો ડૉક્ટર આપણી આંખ નથી કાઢી લેતા કે કાન–નાક કાપી નથી લેતા. પણ જો દાંતના ડૉક્ટરને ત્યાં દાંત બતાવવા જઈએ તો મોટે ભાગે ડૉક્ટર આપણા દાંત તોડી નાંખે છે ! વર્ષોથી મને સાથ આપનાર દાંતની કિલ્લેબંધીમાંથી એક કાંકરી પણ ખરે તે મને મંજૂર ન … વાંચન ચાલુ રાખો દાંત પડાવવાનો લહાવો

‘રમણભ્રમણ સુવર્ણચન્દ્રક’થી‘ગૌરવાન્વીત’ થનાર ગોવીન્દ મારુ

એક આનંદસમાચાર ! નેટજગતે પોતાની રૅશનલ પ્રવૃત્તીઓથી જાણીતા (અને માનીતા તો ખરા જ, કારણ કે તેમના બ્લૉગ ‘અભીવ્યક્તી’ પર તેમના વાચકોનો જરદાર ધસારો હોય છે !) લેખક શ્રી ગોવીન્દભાઈ મારુ આ વર્ષે ગુજરાતના રૅશનલ વીચારસરણીવાળા વીશાળ સમુદાયમાં ગૌરવપ્રદ એવા ઍવોર્ડ “રમણભ્રમણ સુવર્ણચંદ્રક”થી સન્માનીત કરાઈ રહ્યા છે !! ગોવીન્દભાઈના બ્લૉગ પર રૅશનલ વીચારોથી સભર લખાણો નીર્ભીક … વાંચન ચાલુ રાખો ‘રમણભ્રમણ સુવર્ણચન્દ્રક’થી‘ગૌરવાન્વીત’ થનાર ગોવીન્દ મારુ

ગાંધી સરીખો બનવા માટે !!

(મિશ્રોપજાતિ) ગાંધી સરીખો બનવા મહાત્મા ઉરે ધરી આશ ઘણું કર્યું મેં : ચોરી કરી મેંય લગીર સ્વર્ણની, આસ્વાદ લીધો અજમાંસનોયે, પીધાં ઘણાં મેંય સિગારઠૂંઠાં, મૂંડો રખાવ્યો, પરિધાન પોતડી –નુંયે કર્યું મેં કંઈ એક વર્ષ, પત્રો લખ્યા રદ્દ થયેલ રૅપરે, બાફેલ ખાધું, ઉપવાસ કીધા….. બધું કર્યું મેં; ફળ સાંપડ્યું જે લોકો કહે છે મુજને ‘મહા–તમા.’ ન. … વાંચન ચાલુ રાખો ગાંધી સરીખો બનવા માટે !!

‘તમારો લેખ વાંચ્યો !’

– કલ્પના દેસાઈ (નોંધ : આ નવી વેબસાઇટ જુના નામે જ શરુ થઈ છે. અગાઉ જણાવ્યા મુજબ કેટલાંક સાહીત્યસ્વરુપો વાચકોને ગમશે જ એમ ધારીને લેખકોને તેમનાં લખાણો મારી આ સાઈટ પર પ્રકાશીત કરવા માટે આમંત્રણો મોકલી રહ્યો છું. આ પ્રકારનાં લખાણો નીયમીત પ્રગટ થતાં રહે તે રીતની વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ રહી છે. આજે આ હળવી શૈલીનો … વાંચન ચાલુ રાખો ‘તમારો લેખ વાંચ્યો !’

રાજુલ કૌશિકના બ્લૉગ અંગે ઘણું–

રાજુલબહેનનો પરીચય મને બ્લૉગજગત પુરતો જ હતો. તેઓ આ દુનીયામાં આવતાં પહેલાં (એમનો બ્લૉગ શરુ થયો ૨૦૦૯/ ૬ જૂનથી. એ પહેલાં તેઓ દિવ્યભાસ્કરના પૂર્તિ વિભાગમાં લેખો આપતા હતા…) અનેક છાપાં–સામયિકોમાં કલમ ચલાવી ચુક્યાં છે તે વાતની જાણ તો હમણાં જ થઈ ! એમનાં લખાણો પ્રગટ થયાં છે તે સ્થાનોની યાદી જ ઘણી મોટી થવા જાય છે. … વાંચન ચાલુ રાખો રાજુલ કૌશિકના બ્લૉગ અંગે ઘણું–

ગિરા ગુર્જરી, માતૃભાષા ગુર્જરી, “નવી NET–ગુર્જરી” !!!

બાર વરસ ! નવેમ્બર, ૨૦૦૬ના રોજ એક નવું કાર્ય હાથ ધરાયેલું તે નેટજગતમાં પદાર્પણનું ! ‘નેટગુર્જરી’ના બેએક પુરોગામી બ્લૉગ દ્વારા મારાં ભાષા–સાહીત્યનાં લખાણોને વહેવાનું ને એ રીતે માતૃભાષાની સેવા કરવાનું નીમીત્ત મળી ગયેલું તે વાતને બાર વરસ ને એક માસ થઈ ગયો. “શાણીવાણીનો શબદ” નામક બ્લૉગ ઉપરાંત અન્ય પણ કેટલાક પ્રયોગો હાથ ધરીને આગળ વધતાો … વાંચન ચાલુ રાખો ગિરા ગુર્જરી, માતૃભાષા ગુર્જરી, “નવી NET–ગુર્જરી” !!!

બ્લૉગજગતના માનીતા વાર્તાકાર પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીજી

શ્રી પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રી અને તેમનો બ્લૉગ “પ્રવીણશાસ્ત્રીની વિવિધ વાતો” https://pravinshastri.wordpress.com/   હાઈસ્કૂલનાં વર્ષોથી જ એમણે કાલ્પનિક વાતો લખવાનું શરૂ કરી દીધેલું ! દશમાં ધોરણમાં હતા ત્યારે જ એમની પહેલી વાર્તા “પાગલની પ્રેયસીઓ” ‘નવવિધાન’માં છપાઈ ! પછી તો ૧૯૫૯ સુધીમાં એમની વાર્તાઓ ફિલ્મ મેગેઝિન ‘છબી’માં અને કેટલાંક સામયિકોમાં છપાતી રહી. પણ આ લેખન, નાટકો જોવાનું ને … વાંચન ચાલુ રાખો બ્લૉગજગતના માનીતા વાર્તાકાર પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીજી

આપણા બ્લૉગર “વિનોદવિહારી” વિનોદભાઈ પટેલ

બ્લૉગજગતમાં “વિનોદવિહાર !!” – જુગલકિશોર   ‘A Pleasure trip’ ગણીને વિનોદભાઈએ ‘વિનોદ વિહાર’ નામક બ્લૉગ શરુ કર્યો તે તારીખ બરાબર સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૧ની પહેલી તારીખ હતી. ને એમની ઉંમર હતી ૭૫ વરસ ! આ ઉંમરે પણ માણસ આવી રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ આરંભીને બાકી વધેલા સમયનો સદુપયોગ કરી જાણે છે. હાઈસ્કૂલના અભ્યાસકાળ દરમિયાન જ ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા લેખકોનાં … વાંચન ચાલુ રાખો આપણા બ્લૉગર “વિનોદવિહારી” વિનોદભાઈ પટેલ

કાળ–ચાકડો (છ ઋતુઓનું ચક્ર)

કાળ–ચાકડે (અનુષ્ટુપ)   ઝાલી   હેમંતનો  હાથ, શીશીરે  સાચવ્યો   રુડો શીયાળો; મળતાં લાગ, વગાડ્યા દાંત–ડાકલાં. ટાઢે  ધ્રુજવીયું    લોક,   રજૈયે   હુંફ     ઉજવી – તન્મને   તગડાં   કીધાં,  વસાણાં  ખવડાવીને !   વસંતે  ચાર્જ  સંભાળ્યો,  કેસુડે પ્રગટ્યા દીવા, ખર્ખર  ખરીયાં  જુનાં; રંગગંધે  સજ્યાં  નવાં. ગ્રીષ્માડી આવતાં, એણે  કાળો કેર કરી … વાંચન ચાલુ રાખો કાળ–ચાકડો (છ ઋતુઓનું ચક્ર)

માસ્તર મારેય ખરાં ને… … (ભણતાં–ભણાવતાં (૨)

માસ્તર મારેય ખરા, ભણાવેય ખરા ને હેતેય ખરા !   ઉમરાળાની શાળાનો અભ્યાસ એટલે માંડ બેએક વર્ષ ! લગભગ ૧૯૫૦–૫૧ સુધીનો. માતાના અવસાનટાણે ઉંમર સાડાપાંચથી છ જ વર્ષની અને તેમની ગેરહાજરીમાં બાપુજી હવેલીની સેવામાં પહોંચી શકતા નહીં એટલે પછી મોટાભાઈ બાબુભાઈ (અમૃતલાલ) કે જેઓ તળાટી હતા ને દર ત્રણ વરસે બદલીને કારણે એમને ગામડાં બદલવાનાં … વાંચન ચાલુ રાખો માસ્તર મારેય ખરાં ને… … (ભણતાં–ભણાવતાં (૨)

‘પરત’ થયેલી કવિતા !

શેં ?! ––––––––––––––––––––––––– શબ્દ છે અર્થ છે તોય આ કાવ્ય શું વ્યર્થ છે ? ભાવ છે વિચાર છે કાવ્ય-વ્યવહારને શોભતો પ્રચાર છે. જૂથનાં જૂથ છે પ્રશંસા કાજ તત્પર સદા Youth છે. કવિસભા કવિતસંમેલનો રાજ-સહયોગ ને જ્યોતિષોએ કહ્યો કુંડળીયોગ છે. પ્રેસ છે પુસ્તકોને પ્રકાશિત થવા 'ખાસજન'ની નવાયેશ છે. મૂલ્ય... શું આજ મૂલ્યાંકનોનું કશું મૂલ્ય છે.... વિવેચનો … વાંચન ચાલુ રાખો ‘પરત’ થયેલી કવિતા !

શાળાનું પ્રથમ પગથીયું (ભણતાં–ભણાવતાં –૧)

આજથી આ એક નવો વીભાગ શરુ કરી રહ્યો છું. આશા રાખું, બીજા મારા કેટલાક અટકી કે બંધ પડેલાઓની જેમ આને પણ એ રોગ ન લાગી જાય ! – જુ. ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– (ભણતાં–ભણાવતાં –૧) શાળાનું પ્રથમ પગથીયું ચડ્યા    ભણવું એક વાત છે ને ભણાવવું તે બીજી જુદી વાત. ભણતાં ભણતાં – થોડા મોટા થયા પછી – … વાંચન ચાલુ રાખો શાળાનું પ્રથમ પગથીયું (ભણતાં–ભણાવતાં –૧)

તતકાળ મળ્યો

દોડવું ’તું ને ઢાળ મળ્યો ભુખ્યાં થયાં ત્યાં થાળ મળ્યો. રાજકુંવરી હશે અહીં કૈં – સોનેરી આ વાળ મળ્યો. ડુંગર ડુંગર બહુ બહુ ખુંદ્યા હીરો ઘર–પરસાળ મળ્યો. કરતાલોને અડકી જોયું કેદારો  તતકાલ મળ્યો. રાસ તણું બ્હાનું શું દીધું હાથ બળ્યો ગોપાળ મળ્યો.   – જુગલકીશોર

જીવતાં જગતીયું : “ઘર વેચીને કાયટું કરજો”

પરમ મીત્ર ગોપાળભાઈ પારેખે મોકલેલી પ્રસાદીનું વીતરણ : ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ઘર વેચીને કાયટું કરજો (જમભૂમિ પ્રવાસી, રવિવાર /28/10/2018/મધુવન પૂર્તિ/પાનું:4) કાવ્યયાત્રા/ઉદયન ઠક્કર દળણાં ના દાણા ખરા બપોર ચઢ્યે દાણા રે કાઢવા ઊંડી કોઠીમાં ડોશી પેઠાં રે લોલ કોઠીમાં પેઠાં ને બૂંધે જઈ બેઠાં ભૂંસી લૂછીને દાણા કાઢ્યા રે લોલ સાઠ સાઠ વર્ષ લગી કોઠી રે ઠાલવી પેટની … વાંચન ચાલુ રાખો જીવતાં જગતીયું : “ઘર વેચીને કાયટું કરજો”

શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રીની એક વાર્તા અંગે કેટલુંક… …

“બેલાનો જેન્ટલમેન ક્લોઝ ફ્રેન્ડ” (લેખક : પ્ર. શાસ્ત્રી)   ‘આની સાથે તમારા વ્હાલના દરિયાએ ચોથીવાર મને નીચું જોવડાવ્યું છે. માથે ચડાવીને  ફટવી મારી છે. ડો.રમા કાલે ઓ.પી.ડી.માં મારી સાથે જ હશે. એને શી રીતે આપની લાડલીની બીહેવિયર સમજાવીશ. માંડમાંડ એના ભત્રીજા, ડોકટર પિયુષને તમારી એકની એક દીકરીને મળવા તૈયાર કર્યો હતો. એને માટે તો ડોક્ટર … વાંચન ચાલુ રાખો શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રીની એક વાર્તા અંગે કેટલુંક… …

પુર્ણ પ્રકાશ પ્રગટો !!

  NET–વિશ્વના સૌ કોઈને – મારા સૌ વાચકમિત્રો, સહયોગી લેખકો, બ્લૉગ અને સામાજિક માધ્યમોના સૌ કોઈને – નવા વરસનાં વંદન સહ અનેકાનેક શુભેચ્છાઓ !                ઋતુ–ચક્ર   અમાસની આ અજવાળી રાતને વીતી જતી જોઈ રહું; થતું કે, ગૈ કાલની હોય ન વાત જાણે !   હેમંત–શીષીરની હુંફ–શક્તીથી ફુલી, ફળી … વાંચન ચાલુ રાખો પુર્ણ પ્રકાશ પ્રગટો !!

‘લોક શિક્ષણ’ને સહયોગ : follow અને ‘like’ દ્વારા જોડાવા આમંત્રણ !!

ફેસબુકે એક નવું પાનું ઉમેરાયું છે : “લોક શિક્ષણ”. આ પાનું મારી જ સલાહથી ખોલવામાં આવેલું. પણ આરંભ કરીને ખસી જવાની વૃત્તિએ કરીને હું નિષ્ક્રીય રહયો એથી વાત આગળ વધેલી નહીં. હવે એ કામગીરીને સક્રીય મદદ કરનારા યુવાનો મળી આવતાં મેં એમાં ટેકો કરવાનું કબુલ્યું છે. શી છે આ લોક શિક્ષણની વાત ? તો કહું … વાંચન ચાલુ રાખો ‘લોક શિક્ષણ’ને સહયોગ : follow અને ‘like’ દ્વારા જોડાવા આમંત્રણ !!

શ્રી રઈશ મનીઆરની એક ગઝલનો રસાસ્વાદ

‘જીવતું રાખે’ ગઝલનો રસાસ્વાદ : – જુગલકીશોર કિનારાઓ અલગ રહીને ઝરણને જીવતું રાખે; અલગતા આપણી એમ જ સ્મરણને જીવતું રાખે તળાવો મૃગજળોના જેમ રણને જીવતું રાખે, બસ એમ જ સ્વપ્ન તારું એક જણને જીવતું રાખે. સમયના સૂર્યનું ચાલે તો સળગાવી મૂકે સઘળું, વ્યથાના વાદળો વાતાવરણને જીવતું રાખે. કહો, એવી હયાતીને કોઈ તકલીફ શું આપે? જે … વાંચન ચાલુ રાખો શ્રી રઈશ મનીઆરની એક ગઝલનો રસાસ્વાદ

ઉત્સવનેય કદીક એની પીડા સહેવા દો !

વહેવા દો   મસ્તી છે તો મસ્તીને મસ્તી કે’વા દો,    દોસ્તી છે તો દોસ્તીને દોસ્તી રેવા દો.   ઝીણી જાજમ લાલ પાથરી રાખી છે તો કદીક સાવરણીને પણ  લાવો લેવા દો.   તહેવારો તો આવનજાવન કરતા રહેશે; વહેવારોને કદીક લગરીક યશ દેવા દો.   ઉત્સવમાં તો ઉત્સવની દેખાય  ઉજાણી, ઉત્સવનેય કદીક એની પીડા સહેવા દો … વાંચન ચાલુ રાખો ઉત્સવનેય કદીક એની પીડા સહેવા દો !

કવી છું !!

કવી છું.   મારા જ મોબાઇલથી ખેંચીકાઢેલી સેલ્ફછવી છું – કવી છું. શબ્દો અને અર્થો અને અલંકારો–વક્રોક્તીઓમાં સૌંદર્યો શોધતાં અંધાધુંધ ઉભી થઈ જતી ભવાટવી છું – કવી છું. સમારંભોમાં એકસમાન લાગતા આમંત્રીતો–મહેમાનો–શ્રોતાઓમાં, મંચસ્થ મુરબ્બીઓમાં ને એમના માઇકોમાં વહી રહેલા ધ્વનીઓમાં છુપાઈનેય પ્રગટતો રહેતો દુન્યવી છું – કવી છું. – જુ.           તા. ૩૧–૧૦–૧૮.

૯ સુરસુરીયાં !

એક શ્વાસે રચાયેલી પ્રતીપંક્તીઓ – મુળ સર્જકોની ક્ષમા–વંદના સાથે નીરખને મગજમાં કોણ ઘુમી રહ્યું, એક હું એક હું એમ બોલે !! આપણો ચીંતવ્યો અર્થ કૈં નઈં સરે, શાંતીથી ઉંઘ–આરામ કરવો ! એક ચતુરને એવી ટેવ, પથ્થર થકી બનાવે દેવ ! વગર પાણીએ કરે સ્નાન, મોંમાં પાંત્રીસ કેરું પાન ! ‘તું નાનો હું મોટો’ એવો ખ્યાલ … વાંચન ચાલુ રાખો ૯ સુરસુરીયાં !

કાંય, હૈયાને પુછવા જવાય ?!

હૈયાને પુછ્યું ’તું કાંય?   કાઢ્યાં તો કાઢ્યાં’તાં  હૈયેથી ભલે, તમે                           હૈયાને પુછ્યું ’તું કાંય ? ‘હેત–હેત’ કરતાં–કરતાંમાં તો  કરી દીધું                        હૈયાને ખાલીખમ આંય !... ... હૈયાને પુછ્યું ’તું કાંય?   હૈયું તો હેતભર્યું હોય એને હૈયું કે’વાય, કાંય                      … વાંચન ચાલુ રાખો કાંય, હૈયાને પુછવા જવાય ?!

શરદપુનમના “મહારાસ” અંગે લગરીક !!

બ્રહ્મ–રાસ–લીલા                                                                                                             – … વાંચન ચાલુ રાખો શરદપુનમના “મહારાસ” અંગે લગરીક !!

બે દુખદ કાવ્યો !!

છબી–કાવ્યકંકાસ !! (અનુષ્ટુપ)   કવીના ઘરમાં જામ્યો ઝઘડો ભારી એક દી’; ફોટો કવીનો બોલ્યો, હું મોટો; કાવ્ય ના કદી.   કહે કાવ્ય, કવી મારા થકી છે ખ્યાત વીશ્વમાં તારું કોઈ નથી મુલ્ય; હું યદી હોઉં ના ભલા કવીને ઓળખે કોણ ! એટલે ચુપ તું રહે !!   ફોટોયે જાય ના ગાંજયો,  એને એનું મહત્ત્વ બૌ; … વાંચન ચાલુ રાખો બે દુખદ કાવ્યો !!

જાગીને જોઉં તો………..!

અવઢવ (છંદઃ પરંપરીત ઝુલણાં)   જાગીને જોઉં તો જગત ઝાંખું દીસે; ઝાંખુંઝાંખું બધું સપન ભીંસે......   ઉંઘમાં ભોગવ્યા ભોગનું જે વધ્યું અટપટું ચટપટું ખટમીઠું તે બધું જાગતી આંખનાં દ્વાર ભીડે.........   જાગવું – ઉંઘના ભોગને ઝાંખવા; ઉંઘવું – ‘જગતી’* રે વાસના પાંખમાં. ઉંઘવું–જાગવું બેઉ પીડે !...........   ઉંઘવું દોહ્યલું – “જાગશું, જાગી જાશું પછી માંહ્યલુ … વાંચન ચાલુ રાખો જાગીને જોઉં તો………..!

ભવીષ્યનો વાચક કોઈ જાગશે –

જાતને સવાલ (ઉપજાતી)   લખી, લખી પુસ્તક–પોથીઓ ઘણી, મોટા રચ્યા મેં દળદાર ગ્રંથ હા; મઢ્યા અલંકાર, કર્યાં સુશોભનો, ઉડાડિયા કલ્પનના ફુવારા !   લેખો, કવીતા, ગઝલોય, વારતા ને હાઈકુ, મુક્તક, જોક્સ, નાટકો – નાખ્યાં લખી; વ્હેંચી દીધાં નીશુલ્ક ! શો NETનો લાભ બધો લીધો મેં ! પરંતુ રે, ક્વોન્ટીટી–મોહમાં મેં ક્વૉલીટીને છેહ દીધો  હશે તો … વાંચન ચાલુ રાખો ભવીષ્યનો વાચક કોઈ જાગશે –

માત્રામેળ છંદોના કેટલાક નિયમો (૫)

               - જુગલકિશોર નિયમ 1 : અક્ષરમેળ છંદોની માફક આ છંદોમાં અક્ષરોની ગણના કરવાની નથી હોતી. ફક્ત માત્રાઓ (લઘુ-ગુરુની સંખ્યા) જ ગણવાની હોય છે. એક પંક્તીમાં માત્રાઓ ચોક્કસ સંખ્યામાં હોવી જ જોઈએ; અક્ષરોની સંખ્યામાં ફેરફાર થઈ શકે છે. દા.ત. :   હરીગીત છંદને જોઈએ : આ છંદની કુલ માત્રા-28 છે. … વાંચન ચાલુ રાખો માત્રામેળ છંદોના કેટલાક નિયમો (૫)

ધ્વની અને પ્રકાશની લીલા – નવરાત્રી !! (૩)

      – જુગલકીશોર.   ‘ગરબો’ શબ્દનું મુળ ‘ગર્ભદીપ’ શબ્દમાં રહેલું મનાય છે. જેના ગર્ભમાં દીવડો છે તે ગર્ભદીપ આગળ જતાં ગરબો કહેવાયો તે વાત સાવ અજાણી નથી. ગરબો નોરતાં સાથે સીધો સંકળાયેલો છે. નોરતાંના નવ દીવસ આ ગરબાને વચ્ચે મુકીને બહેનો – હવે તો ભાઈઓ પણ – ‘ગરબા’ ગાય છે. ગરબો અને ગરબા … વાંચન ચાલુ રાખો ધ્વની અને પ્રકાશની લીલા – નવરાત્રી !! (૩)

ગરબો : વ્યક્તી અને સમષ્ટીને સ્પર્શતું પ્રકાશપર્વ

વ્યક્તી અને સમષ્ટી વચ્ચેના સંબંધોનું કાવ્ય આ ગરબો.                  – જુગલકીશોર.  દીવડામાં રહેલી વાટ, એમાંનું તેલ કે ઘી, સાધનરુપ કોડીયું અને એને આંચ આપનાર દીવાસળી – આ બધા પદાર્થો નર્યા ભૌતીક છે. એટલું જ નહીં, દીવાની જ્યોત અને એનો પ્રકાશ પણ ભૌતીક બાબતો જ છે. પરંતુ એ પ્રકાશનું પ્રકાશત્ત્વ, એ અગ્નીનું અગ્નીપણુ, તેજસ્વીતાને શું કહીશું ? … વાંચન ચાલુ રાખો ગરબો : વ્યક્તી અને સમષ્ટીને સ્પર્શતું પ્રકાશપર્વ

આસો માસનાં અજવાળાં ! (૧)

નવ રાત્રીઓ +                                         – જુગલકીશોર.               ૠતુઓની મહારાણી શરદ અને વર્ષાંતે આવતી દીપાવલીના પર્વમાં કેટલીક બાબતો સામાન્ય છેઃ બન્ને પ્રકાશનાં પર્વો છે. બન્ને બહુ મોટા ઉત્સવો છે. ઉત્સાહની હેલી લોકહૈયે ચડેલી આ બન્નેમાં જોવા મળે છે. … વાંચન ચાલુ રાખો આસો માસનાં અજવાળાં ! (૧)

મારી છંદયાત્રા

છંદ સાથેનો નાતો તો ૧૯૫૭–૫૮થી જ બંધાયો હશે. બરાબર યાદ નથી કયા ધોરણમાં એ ભણવામાં આવેલા, પણ જે કેટલીક પ્રાર્થનાઓ કે અમુક ગીતો રાગ(ડા) સાથે ગવાતાં એમાં કોઈ ને કોઈ છંદ રહેલો હોય છે એની જાણકારીએ આનંદ આપ્યો હશે નક્કી. શિખરિણી ને મંદાક્રાંતા જેવા છંદો જ યાદ રહી જાય ને યાદ આવતા રહે....બીજા કેટલાય મજાના … વાંચન ચાલુ રાખો મારી છંદયાત્રા

અક્ષરમેળ છંદોનો પાયો : ‘ગણ’

રૂપમેળ (અક્ષરમેળ) છંદોમાં ગણગણવાના છે ‘ગણો’ ! “છંન્દોનું બંધારણ સમજવા માટે ગણોને જાણવા જરૂરી છે” એમ કહ્યું તો ખરું પણ આ ગણ ખરેખર શું છે ? ભગવાન શંકરને ગણો હતા ! ભારતની એક વખતની રાજ્ય વ્યવસ્થામાં ગણરાજ્યો વિષે સાંભળ્યું છે પણ કવિતામાંય ગણોને ગણવાના ?! ગણોની ગણના કવિતા જેવી નાજુક બાબતમાં કરીને એની પાછી સંખ્યાનીય … વાંચન ચાલુ રાખો અક્ષરમેળ છંદોનો પાયો : ‘ગણ’

મારાં ગાંધીકાવ્યો !!

ગાંધીવંદ્…….ના ! (છંદ : શીખરીણી)   હણ્યો એને તોયે ધરવ ન થયો આ જગતને; દઈ આદેશોને ફગવી સઘળા  તર્પણ કર્યું. મઢ્યો એને ફ્રેમે, સરજી કંઈ શીલ્પો, સ્થીર કર્યો; ગલી, રસ્તે, ખુણે, લખી લખી દીધાં નામ, સરજ્યા નવા ગાંધી–માર્ગે વીવીધ ‘વ્યવસાયો’ શરુ કર્યા ! હતો દીધેલો જે સરળતમ તે મારગ ભુલી – તને ભુલાવાને નીત નીત … વાંચન ચાલુ રાખો મારાં ગાંધીકાવ્યો !!

છંદોના પ્રકારો કેટલા ? (પ્રકરણ ૩)

છંદના પ્રકારો :                                                                        – જુગલકિશોર   છંદોના બે મુખ્ય પ્રકારો છે :        ૧) અક્ષરમેળ છંદો (અક્ષરોની ગણતરીના આધારે)        … વાંચન ચાલુ રાખો છંદોના પ્રકારો કેટલા ? (પ્રકરણ ૩)

છંદોમાં લય, લઘુ, ગુરુ અને કેટલીક છુટછાટ

– જુગલકિશોર પ્રાસ્તાવિક : ૨ કવિતામાં લયનું બહુ મહત્ત્વ છે. લય એ પદ્યનું અનિવાર્ય અંગ છે. એટલું જ નહીં લય તો ગદ્યની પણ શોભા છે ! લય વાણી સાથે અવિનાભાવી સંબંધે જોડાયેલો છે. છંદશાસ્ત્ર આ લયના  નિયતરૂપ દ્વારા એક વ્યવસ્થા ઊભી થતી હોવાનું કહે છે. આપણા છંદશાસ્ત્રને પિંગળશાસ્ત્ર કહ્યું છે, કારણ કે તેનો આરંભ પિંગળમુની … વાંચન ચાલુ રાખો છંદોમાં લય, લઘુ, ગુરુ અને કેટલીક છુટછાટ

‘માતૃભાષા’ પર શરુ થઈ ચુકી છે છંદના પાઠોની શ્રેણી !

ઘણા સમય પહેલાં નેટગુર્જરી પર છુટક લેખોરુપે છંદોની વાતો થયેલી. આજથી એને નવેસરથી આ વેબસાઈટ ‘મતૃભાષા’ પર મુકતાં આનંદ અનુભવાય છે. આશા છે રસીકોને તે ઉપયોગી જણાશે. (આ સાઈટ http://jjugalkishor.in/ ખોલીને ડાબી બાજુ પર મુકેલી ખાલી જગ્યામાં તમારી ઈમેઈલ આઈડી મુકીને સબ્સ્ક્રાઈબ કરો અને દરેક પાઠને મેઈલથી મેળવો.  – જુ. –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– પ્રાસ્તાવિક – ૧ ચાલો આપણે છંદનું … વાંચન ચાલુ રાખો ‘માતૃભાષા’ પર શરુ થઈ ચુકી છે છંદના પાઠોની શ્રેણી !

ફોટોગ્રાફર અને સેલ્ફી

ફોટોગ્રાફર અને સેલ્ફી (વસંતતીલકા–સોરઠા) તું તો હતો અવરની છબી પાડનારો, સૌને મઢી કચકડે, ખુશી  આપનારો; ભેળાં કરી સ્વજન, મીત્ર પ્રસંગમધ્યે – શોભા વધારી દઈ સૌ મન રાખનારો.   સૌને સમાવી દઈ તારી છબી મહીં, તું જાતે અલીપ્ત; રહી દુર જ,  ક્ષેત્રધર્મે; તોયે રહેતું તવ સ્થાન છબી મહીં શું – તારું હતું અટલ સ્થાન જ ક્ષેત્રકર્મે. … વાંચન ચાલુ રાખો ફોટોગ્રાફર અને સેલ્ફી

ગુજરાતી ‘આંગણા’ને પ્રસ્તારીશું ?

ગઈ કાલે ફેસબુક પર શ્રી દાવડાનો દસ વર્ષીય હેવાલ મુકીને મેં પ્રસ્તાવના તો કરી જ હતી પણ આજે આ સાઈટ ‘માતૃભાષા’ પર વધુ વાતો કહેવી છે. અહેવાલમાં દાવડાજીએ એમના કાર્યને આગળ વધારવામાં મદદરુપ અનેક મહાનુભાવોને યાદ કરીને ઋણ ચુકવવાનો નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે. આ પ્રેરણાદાયી પ્રયત્ન હતો. ને એને જ અનુસરીને આ વાતને ફક્ત વખાણીને … વાંચન ચાલુ રાખો ગુજરાતી ‘આંગણા’ને પ્રસ્તારીશું ?

મારી કૉમેન્ટીકાઓ (૫) કાવ્યનો મુખ્ય હેતુ આનંદ !

તા. ૦૫, ૧૨, ૦૬ના રોજ પ્રગટ થયેલા મારા લેખ “ઘટનાઓનું સર્જન-સર્જનની ઘટના” પરની ટીપ્પણીઓના સંદર્ભે મેં મુકેલી કૉમેન્ટીકા ! –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ભારતીય કાવ્યમીમાંસામાં કાવ્ય અર્થાત્ સમગ્ર સર્જનાત્મક સાહીત્યના મુખ્ય હેતુ બે કહ્યા છે: 1 આનંદ અને 2 ઉપદેશ. ઉપદેશની વાત બાજુ પર રાખીને જોઇએ તો આનંદ એ કોઇપણ ઉત્તમ રચનાનું અંતીમ પરીણામ છે. કાવ્ય કે સાહીત્યમાં … વાંચન ચાલુ રાખો મારી કૉમેન્ટીકાઓ (૫) કાવ્યનો મુખ્ય હેતુ આનંદ !

હેમંત ગોહિલનું ‘ધોધમાર ઝંખના’નું ગીત

ધોધમાર ઝંખનાનું ગીત / હેમંત ગોહિલ "મર્મર"   હાલ્યને અટાણે સૈ, હાલીએ હટાણે મારે આખ્ખું ચોમાસું આજ વ્હોરવું.... મુઠ્ઠીભર માવઠામાં તળિયુંય ઢંકાય નહીં, કેમ કરી હાંડલીમાં ઓરવું ? માંગ્યું મંગાય કૈંક માંગવાની રીતમાં  ચોમાસું કોઈનું મંગાય કૈં ? વીંઝાતા વાયરામાં તૈડાતી જાય સીમ  ભીતરમાં કૈંક લંઘાય, સૈ. અરધા આંધણ મૂઆં માગે ઓબાળ હજી,  છાણાને કેટલું … વાંચન ચાલુ રાખો હેમંત ગોહિલનું ‘ધોધમાર ઝંખના’નું ગીત

માઈક્રો ફીક્શન પદ્યમાં !!

“વારતા રે વારતા, ભાભો ઢોર ચારતા.....” અમારા એ જમાનામાં (એટલે કે આજથી ૬૫–૭૦ વરસ પહેલાં) વારતાઓ પણ પદ્યમાં હતી. “ચકી ચોખા ખાંડે છે, પીતાંબર પગલાં પાડે છે; રાજ્યો–ભોજ્યો, ટીલડી ટચાક્યો...” જેવી રમતો અને અંત્યાનુ પ્રાસ–મધ્યાનુ પ્રાસ સહીત કાન દ્વારા મનમગજમાં ઠસી જઈને જીવનભર વણાઈ રહેનારી વાતો પદ્યમાં રજુ થતી હતી. મધ્યકાલીન સાહીત્યમાં તો આખ્યાનો વગેરે … વાંચન ચાલુ રાખો માઈક્રો ફીક્શન પદ્યમાં !!

મારી કૉમેન્ટીકાઓ (૪) पानी रे पानी तेरे रूप कितने ?!

મુળે તો કૉમેન્ટ કરવાની જ નહોતી પણ – મને બહુ જ ગમતા – આ કાવ્યને વાચકો સમક્ષ મુકતાંની સાથે કાવ્યમાં દર્શાવાયેલા પાણીનાં વીવીધ સ્વરુપોને ધ્યાને લઈને કૉમેન્ટ મુલ્યા વીના મારો માસ્તરજીવ રહી ન શક્યો....આ પહેલાં કોઈક સમયે આ જ કાવ્યનો રસાસ્વાદ પણ કરાવેલો હતો જ. પણ આજે તો તા. ૮,૧૨,૨૦૦૬ના રોજ મુકાયલી કોમેન્ટ સાથે મુળ … વાંચન ચાલુ રાખો મારી કૉમેન્ટીકાઓ (૪) पानी रे पानी तेरे रूप कितने ?!

મારી કૉમેન્ટીકાઓ (૩) શબ્દ પણ એક ચેપી ચીજ છે !

શબ્દ પણ એક મજાનો ચેપ છે ! એકને અડકો એટલે બીજા આજુબાજુથી ગોઠવાઈ જાય ! પછી તો આપણે એમનું માન રાખ્યે જ છુટકો. નીબંધોમાં તો વળી એક ફકરાનો અંત જ બીજા ફકરાને ઉઘાડી આપે ને એમ શૃંખલા રચાતી જાય. (નીબંધ વીશે આપણે ત્યાં બહુ જાગૃતી નથી બાકી ગદ્યમાં રમવા માટે નીબંધ એ નીર્બંધ એવો રમતોત્સવ, … વાંચન ચાલુ રાખો મારી કૉમેન્ટીકાઓ (૩) શબ્દ પણ એક ચેપી ચીજ છે !

મારી કોમેન્ટીકાઓ (૨) એક નાનકડો વીચારસ્ફુલ્લીંગ ક્યાં પહોંચ્યો !!

    – જુગલકીશોર. કોમેન્ટીકાને એક વીભાગ તરીકે શરુ કરવાની વાતે બેત્રણ ‘પૌષ્ટીક’ અભીપ્રાયો સાંપડ્યા પછી એ અભીપ્રાયોને સાચવીને આગળ વધવાનું જરુરી લાગેલું. વર્ષો પહેલાં કોઈ લખાણ પર થયેલી ચર્ચાઓને અનુસંધાને મારા દ્વારા થયેલી તો ખરી જ પણ અન્યો દ્વારા પણ થયેલી ટીપ્પણીનો સંદર્ભ સાચવીને એ બધીયોને એક નવા લેખરુપે મુકવામાં મજા ને સજા બન્નેની શક્યતા … વાંચન ચાલુ રાખો મારી કોમેન્ટીકાઓ (૨) એક નાનકડો વીચારસ્ફુલ્લીંગ ક્યાં પહોંચ્યો !!