ગુજરાતનો ઈતીહાસ (7)

.

આલેખક: હરીશભાઈ દવે.

.

ગુજરાતમાં ચાવડા વંશના રાજાઓ, તેમની વંશાવલી તથા કાળક્રમ વીશે મતભેદ ઘણા છે.

સાક્ષર શ્રી કનૈયાલાલ મુનશીએ પોતાનાં પુસ્તકોમાં જે ગ્રંથોનો આધાર લીધો છે, તેમાં કવી મેરુતંગ ના પ્રબંધ ચીંતામણી, કૃષ્ણજી કવીના રત્નમાલા, ધર્મારણ્યમાહાત્મ્ય, સ્કંદપુરાણ આદીનો સમાવેશ થાય છે. આ ગ્રંથોમાં ચાવડાવંશ વીશે સર્વસંમત વીગતો મળતી નથી.

સાતમી સદીના અંતભાગમાં ઉત્તર ગુજરાતના પંચાસર રાજ્ય પર શૂરવીર રાજા જયશીખર (જયશીખરી)નું શાસન હતું.

એક યુદ્ધમાં જયશીખર બહાદુરીપુર્વક લડીને વીરગતી પામ્યો. પંચાસરનું પતન થયું (ઈ.સ. 696). મૃત્યુ પામતાં પહેલાં જયશીખરે પોતાની ગર્ભવતી રાણીને જંગલમાં સુરક્ષીત મોકલી આપી. રાણીએ વનમાં પુત્રને જન્મ આપ્યો અને તેનું નામ વનરાજ પાડવામાં આવ્યું.

રાજકુમાર વનરાજ વનમાં મોટો થવા લાગ્યો. અણહીલ ભરવાડ અને ચાંપો નામે એક વાણીયો. આ બે મીત્રોની મદદથી વનરાજે સંપત્તી અને લશ્કર ભેગાં કર્યાં.

વનરાજ ચાવડાની સત્તા વીસ્તરવા લાગી.  રાજા બનીને તેણે પોતાના બંને મીત્રોનું  ઋણ ચુકવ્યું.

સરસ્વતી નદીને કીનારે વનરાજે અણહીલ્લપાટક (અણહીલવાડ) નામે પત્તન (પાટણ) વસાવ્યું (ઈ.સ. 746… કે 765?) આ શહેર વનરાજ ચાવડાની રાજધાની બન્યું. પોતાના બીજા મીત્ર ચાંપાના માનમાં તેણે પાવાગઢની તળેટીમાં ચાંપાનેર શહેર વસાવ્યું.

એવું મનાય છે કે વનરાજ ચાવડાએ 60 વર્ષ રાજ્ય કર્યું અને 108 વર્ષની ઉંમરે તેનું મૃત્યુ થયું.

વનરાજ ચાવડાના વંશમાં બીજા છ-સાત રાજાઓ થઈ ગયા પણ તેમાંથી કોઈ પ્રભાવશાળી ન નીવડ્યું.

ચાવડા વંશના શાસન દરમ્યાન શંકરાચાર્યજીદ્વારકા મઠની સ્થાપના કરી. આ સમયગાળામાં ગુજરાતમાં બૌદ્ધ ધર્મનો ફેલાવો રુંધાયો, પરંતુ જૈન ધર્મ પ્રચલીત થયો.

વનરાજ ચાવડાએ સ્થાપેલ પાટણ (અણહીલપુર પાટણ) તે પછીની સાતેક સદીઓ સુધી ગુજરાતની રાજધાનીનું શહેર બની રહ્યું.

લગભગ બે સદી ગુજરાત પર સત્તા ભોગવ્યા પછી, ઈ.સ. 942માં ચાવડા વંશનો અંત આવ્યો. પાટણ પર સોલંકી વંશની સત્તા સ્થપાઈ.

* * * * * * * * *

Advertisements

6 thoughts on “ગુજરાતનો ઈતીહાસ (7)

આપનો પ્રતીભાવ –

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.