જોયાજાણ્યાનો અનુભવ તો કહે છે કે –

– જુગલકીશોર

ગયા લેખમાં મેં લખ્યું હતું કે “પરંતુ જોયાજાણ્યાનો અનુભવ કહે છે કે હવે આ (શુદ્ધ ગુજરાતી લખવાનું) લગભગ શક્ય નથી !”

જોડણીકોશમાં જ જો ભૂલો હોય તો પછી કોઈ ઉપાય ખરો ? “માંઝી જો નાવ ડુબાડે, એને કોણ બચાવે ?” જીવડાં મારવાની દવામાંથી જીવડાં નીકળે તો કેમનું લાગે ?!

અત્યાર સુધીના, એટલે કે દસેક વરસના નેટ પરના લખાણ–વંચાણ પછી કોઈ નિરાશાનો ઉપરોક્ત સૂર નીકળ્યો હોય તો તે મારા જેવા કોઈ એકલદોકલનો ન જ હોઈ શકે. આવા અનુભવો ઘણાના હોઈ શકે.

પરંતુ ભૂલો બતાવવાથી ભૂલો મટતી નથી. જાણકારો–વિદ્વાનો–ચૅકરો વીણીવીણીને ભૂલો બતાવી જાણે પણ આ બધી ભૂલો થતી જ રહી છે, થાય છે અને થવાની જ છે એવું જાણ્યા પછી આવું ન જ થાય, હવે પછી આવું ન જ થવું જોઈએ તેવી ધગશ રાખીને ભૂલોનાં કારણો અંગે ચિંતા સેવીને એનો ઉપાય કરવાનું કામ તો શિક્ષકોનું છે. અથવા તો કહીશ કે જે કોઈ આવું કાર્ય કરે તે સાચા શિક્ષકો છે. બાકી દાયકાઓથી – ખરેખર તો એકાદ સદીથી આ ચિંતા સતાવતી રહી છે પણ ભાષામાં સુધારનું લોકશિક્ષણનું કામ કરનારા કેટલા ?!

ગાંધીજીએ ૧૯૨૯ આસપાસ કહેલું કે “શુદ્ધિપત્રક વગરનો” જોડણીકોશ મારે જોઈએ છે. એટલે કે જેમાં એક પણ ભૂલ ન હોય તેવો ! પછી શરૂમાં બહુ જ ટૂંકા ટૂંકા ગાળામાં કોશની ત્રણ–ચાર આવૃત્તિઓ થઈ ગઈ. તેમાં પણ ભૂલો નહીંવત્ રહ્યાનું કહેવાયું. પરંતુ પાંચમી આવૃત્તીની પુરવણીથી કોશની ખુદની શુદ્ધિની વાતો ચાલી !! ને છઠ્ઠીએ તો ઉહાપોહ થાય તેવી ને તેટલી ભૂલો રહેવા પામી.

આનાં કારણોની ચિંતા અને ઉપાયો પણ ચર્ચાવા શરૂ થયાં ને હજી થશે –

પરંતુ ગાંધીચાહ્યો, એક પણ ભૂલ વિનાનો કોશ – ન કરે નારાયણ ને છપાવા લાગ્યો…….તો પણ શું લોકો લખવાની ભૂલો કરવાનું બંધ કરશે ?

જવાબમાં ફરી વાર પેલું વાક્ય જ સામું આવે છે કે “જોયાજાણ્યાનો અનુભવ કહે છે કે હવે આ (શુદ્ધ ગુજરાતી લખવાનું) લગભગ શક્ય નથી !” કારણ કે –

  • ગુજરાતીના ઘણા બધા શિક્ષકોને સાચું ગુજરાતી લખવાનું ફાવતું નથી;
  • ભાષાશિક્ષણ માટે જરૂરી કાળજી તે માટેની સંસ્થાઓ લે છે ખરી ?
  • છાપાં–સામયિકો–પુસ્તકો–ટીવી પરદો–સરકારી પરિપત્રો વગેરેમાં ખોટું ગુજરાતી લખાય છે તો તેને રોકનારું કોઈ છે ખરું ?
  • એવી સત્તા ક્યાંય છે ખરી ? ને હોય તો તેઓ આ બાબતે જાગૃત છે ખરા ?
  • ગુજરાતી વિષય રાખવાનું વલણ વિદ્યાર્થીઓમાં નથી; જેમને ફરજિયાત રાખવું પડે છે તેઓ પોતાની આ માતૃભાષામાં જ નપાસ થાય છે. આનાં કારણો ચિંતા–ધગશ–પ્રયત્ન સાથે જાણવાની નિષ્ઠા આપણામાં કેટલી ? જો હોત તો છેક સરકાર સુધી આ ચિંતા આજ સુધીમાં પહોંચી જ હોત !

ગુજરાતીની ભૂલો બાબતે ઉપરોક્ત બધા જ મુદ્દાઓને અસર કરી જાય તેવી એક ખૂબ જ મહત્ત્વની બાબત (એટલે કે આ બધા પ્રશ્નોનાં અનેક કારણોમાંનું એક કારણ) તે આપણા જોડણીના નિયમો છે તે અંગે કાંઈ વિચારવા જેવું છે ખરું ?!! આપણા જોડણીના નિયમો જ એવા અટપટા, અઘરા અને અરાજકતાભર્યા – અનેક અપવાદોથી ગૂંચવાયેલા છે તે અંગે વીદ્વાનો પોતાના આગ્રહો થોડા સમય માટે એક બાજુ મૂકીને સક્રિય માર્ગદર્શન આપશે ખરા ? ઉપરોક્ત મોટા ભાગની બધી જ મૂંઝવણો આ નિયમોને કારણે છે તે બાબત આપણે સ્વીકારી શકીશું ખરા ?!

ચીનની ચિત્રલિપિના વિકલ્પો સ્વીકારવા સુધીની વાત થઈ શકે તો આપણે થોડાં ડગલાં સુધારા તરફ ભરી ન શકીએ શું ?

અંગ્રેજીના સ્પેલીંગોમાં ફેરફાર અમેરિકાજગતમાં થવાનું કે થયાનું વલણ હોય તો આપણે કશું આવકારદાયક પગલું ભરવાનો વિચાર ન કરી શકીએ શું ?

બીજા દેશોની વાત જવા દઈએ ને ફક્ત આ દેશના જ એક રાજ્ય મહારાષ્ટ્ર જેવાએ છેલ્લો અક્ષર લઘુ હોય તો પણ ગુરુ જ ગણવાનો નિયમ દાયકાઓ પહેલાં કરી લીધો છે !! તો આપણે એના શાખપડોશી જ નહીં, એક વખતના જોડિયાભાઈ એવા ગુજરાતીઓ નિયમોને ચોંટી જ રહેવાનું વલણ સહેજ પણ ઢીલું કરવા તૈયાર ન થઈ શકીએ શું ?

ને હવે એક નવા વાવાઝોડાની વાત !

અંગ્રેજીમાં YOU AREનું U R થઈ ગયું છે ! દુનિયાભરની ભાષાઓ મોબાઈલોમાં ભયંકર રીતે બદલાઈ રહી છે !! આપણી ગુજ્જુ પણ – મોબાઈલને કારણે સ્તો – અંગ્રેજી ટૂંકાક્ષરી બનવા માંડી છે ને મોબાઈલોમાં સગવડો ન હોવાથી અંગ્રેજી ફોન્ટમાં ગુજરાતી વાક્યો લખાતી થઈ ચૂકી છે !!

મીત્રો ! લેક્સિકોન જેવી આંગળીને ટેરવે મળતી સગવડને પણ ગાંઠતા નથી તેવા “અત્યંત વ્યસ્ત” (!) લોકો શું આપણા જોડણીકોશનાં પાનાં ફેરવવા સમય આપવાના છે ???

(વધુ હવે પછી…..)

 

 

આપનો પ્રતીભાવ –

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.