ભડભડ બળતો કે ખડખડ હસતો રાવણ ??!

રાવણ મરતો નથી.                                                                                                                 – જુગલકીશોર

રાવણને મારવાના અખતરા દર વર્ષે જાહેરમાં કરવામાં આવે છે. લાખ્ખો રૂપીયાનો ધુમાડો કરીને રાવણનું કરી નાખવાના ધખારામાં રાવણએનો ભાઈ ને એનો ગગો એમ ત્રણેયને લાઈનબંધ ઉભા રાખીને પછી એક પછી એક સળગાવવામાં આવે છે. વરસોવરસ એને બાળવાના જાહેર પ્રયત્નો થતા રહે છે ને તોય રાવણ બળતો નથી, મરતો નથી. બલ્કે અનેકગણી તાકાતથી વધતો જ જાય છે. આટલો અનીષ્ટ તો એ રામના સમયમાં પણ ન હતો. રામના સમયમાં તો એક જ રાવણ હતો. કુંભકર્ણ પણ એક જ હતો. આજે હજારો વરસના આ લાંબા ગાળા પછી તો એ ઉલટાના અગણીત થઈને રંજાડતા થયા છે. દરરોજ કેટકેટલી સીતાઓનાં અપહરણ થાય છે ! સદીઓથી ઉંઘતાં રહેતા કુંભકર્ણોની ગણતરીય હવે તો શક્ય નથી.

અસત્યનું રુંવાડુંય હલાવી શકવાની તાકાત ગુમાવી બેઠેલું સત્ય ભોંઠું પડે છે. સદગુણોય (જો ક્યાંય બચ્યા હોય તો) ગમે તેટલું મથે તો પણ એકાદોય દુર્ગુણ ઓછો થવાનું નામ લેતો નથી. વીજયાદશમીના દીવસે ભડભડ બળતા રાવણને જોઈને લોકો તાળીઓ ભલે પાડે, પણ ખડખડ હસતો એ કદાચ આખા વરસ દરમીયાનના પોતાના બધા વીજયોનો મહાઉત્સવ આ દીવસે એકી સાથે ઉજવતો જણાય છે !!

એ વરસે દીલ્હીમાં ને બીજે ક્યાંક એવું થયું કે રાવળ ભડભડ બળવાને બદલે ખડખડ હસતો હોય એવું – છેક આંય અંબ્દાવાદ હુધી – હંભળાયું ! કોઈ આદરણીયના હાથમાં તીરકામઠું પકડાવીને રાવણને મારવાનું કહેવાયું. પણ આવું કાંઈ ઈમને ફાવે ? (નૉ જ ફાવે). ને હાચે જ નૉ ફાવ્યું ! કામઠું પકડવા જાય તો તીર હખણું નૉ રીયે, ને તીર ઠીક કરવા જાય ત્યાં કામઠું નમી જાય. આ કાહટીમાં કોકે ચાંપ દબાવી દીધી હશે તે તીર વછુટે ઈની પેલાં ઓલ્યો હળગવા માંડ્યો. ઈમાંય એક ઠેકાણે લોચો પડ્યો તે તણેય જણાને બાળવાનો વારો ચૂકઈ ગીયો ! હઉથી શેલ્લો બળનારો હઉથી પેલો લાગી ગ્યો, બોલો ! (બાપ કાંઈ નેનાભૈને ને ગગાને મેલીને  થોડો વે’લો હાલતો થાય ?!)

હાંતો આપણે કહેતા હતા કે દર વરસે આ ધખારા કરોડો રુપીયા ખરચીને કરવામાં આવે છેને તૉય એ મરતો નથી. લાખો રુપીયાનું દારૂખાનું ભરેલાં આ તોતીંગ પુતળાં જાહેરમાં ફુટે ને એનો શોર થાય એની મજા – દીવાળી પહેલાં જ ફટાકડાના રીહર્સલની – કરીને સહુ પોતપોતાને ઘેર જાય. સમ ખાવાય કોઈને રાવણના મરણની પડી હશે. બધ્ધા જાણે છે કે આ એક ફટાકડાનો જાહેર કાર્યક્રમ છેને એનાથી જરીકેય વધુ મહત્ત્વ એનું નથી. અસત્ય પર આમાં કોઈ સત્યનો વીજય થતો નથી. કોઈ એકાદોય દુર્ગુણ આમાં ઘટતો નથી. ઘટે છે તો દેશનો પૈસો !

રાવણ મરતો નથીમરવાનોય નથીએને ખુદ મારવાનું ખાતું સંભાળતા ભગવાનનું વરદાન હતુંએ શી રીતે મરે ?! સર્જન, પોષણ ને સંહારના ત્રણ મહા–દેવોમાંના સંહારના દેવ પાસેથી જ વરદાન મેળવી ચૂકેલો આ મહારાવણ અધુરામાં પુરું જ્ઞાની પણ હતો ! બધી જરુરી ટૅકનીકલ વીદ્યાઓ મેળવી ચુકેલો એ હારે શી રીતે ?! ઈશ્વરના અવતાર જેવા શુરવીરો પણ છળ કર્યા વીના કેટલાક શત્રુઓને હણી શકતા નથી, તો સામાન્ય એક માથાળા માનવીનું શું ગજું ?!

વીજયાદશમીના દીવસે દશાનન કહેતાં દસ માથાળા એ મહા રાક્ષસને વીંધવાનું આ પ્રતીકાત્મક દૃષ્ય કેવું છે ? કોઈની સામે ટીકા કરતી એક આંગળી આપણે તાકીએ ત્યારે જાણે–અજાણે બાકીની ત્રણે આંગળીઓ ખુદને તાકતી, ચીંધતી હોય છે જાણે !! રાવણદહનના આ જાહેર કાર્યક્રમમાં ભેળાં થયેલાં હજારો એકમાથાળાં માનવીના એકના એક સાત ખોટના માથામાં ચોવીસે કલાક રંજાડતા રહેતા દસેય દુર્ગુણોને તાળીઓના ગડગડાટ અને દારુખાનાના ભડભડાટ વચ્ચે ઢબુરી દેવાનું રામની સેનાને હવે બરાબરનું ફાવી ગયું છે.

કોક બીજાને જાહેરમાં ઉભો કરી દઈને એને ભડાકે દેવાનો આ આખો કારહો તદ્દન વાહીયાત. અંદર આખા ને આખા રાવણ ભર્યા હોય ને હું કોક બીજાને રાવણ બનાવી દઉં, તો મારા જેવા જે હોય તે તો બધા તાળીઓ જ પાડે ને – પેલો બીજો જ ઝપટે ચડી ગયો એટલે !! પણ આ બધા ભડાકાધડાકા વચાળે નવરાત્રીમાં ‘અંદરથી જાગી ગયેલો જણ’ કાંઈ કહેવા જાય તો શું કોઈ સાંભળે એમ માનો છો ?! ખુદ રામજીનેય સંતાઈને બાણ મારવામાં કે સગર્ભા પત્નીને તરછોડવામાં કોઈ છોછ ન હોય પછી આપણા જેવાને શેની તકલીફ, કેજો ?!

મને પોતાને એક જ માથું હોવાનો મારો વહેમ દશેરાને દીવસે ભાંગી પડે છે. આજના દા’ડે કોણ જાણે ક્યાંથી મને થૈ આવે છે કે દસ માથાં તો મારે જ છે ને શું !! બહારથી દેખાતા આ વેંત એકના ઘેરાવાવાળા માથાની અંદર દસગણી જગ્યા રોકીને નવ જેટલાં રાવણમથ્થાં મારા એકના એક માથાની ઘાણી કરી નાખે છે. નવરાત્રીઓમાં ગામ આખું બરાડા પાડીપાડીને મને જાગતો કરી મુકે એટલે પછી નવનવ રાત્રી સુધી નવરાધુપ એવા મારામાં – ઓછામાં ઓછા નવ તો હશે જ – રાવણીયો ને એનાં સગાંવા’લાંઓનું આખું રાવણું મને  હચમચાવતું રહે ! મારા એક જ માથું હોવાના વહેમનું એ મારા વાલીડાઓ, કચુંબર કરી નાખે.

દર વરસે રાવણને બાળવાના આ વીજયાદશમીના કાર્યક્રમનો કોઈ સાર હોય તો તે રાવણના રુંવાડે રુંવાડામાંથી ઘડાકાબંધ ફુટી નીકળતું – અટ્ટહાસ્ય છે…એ છાતી પછાડીને સાબીત કરતો હસે છે –

તું તારું સંભાળ બકા, હું તો મર્યો જ નથી ને મરવાનોય નથી.”

હકીકતે દશદશ માથાં સંઘરી શકે એટલું બધું અનિષ્ટ ભરીને બેઠેલા શુરવીરો ગમે તેટલાં તીર ચલાવે ભલે ને, એ બધાં જ તાતાં તીર પાછાં ફરીને એ એકમથ્થા વીરની અંદર રહેલા દશાનનને વીંધશે ત્યારે જ વીજયાદશમીની ઉજવણી થઈ ગણાશે.

નવનવ રાત્રીઓ દરમીયાન પ્રકાશની આજુબાજુ ઘુમતાં રહેવાનું માહાત્મ્ય કદાચ એ જ હોઈ શકે કે નવનવ દ્વારોવાળા આ શરીરમાં રહેલા દસ–દસ રાક્ષસોની કંઈક ઝાંખી થાય ! નવરાત્રીઓ દરમીયાન ગરબાના ગર્ભમાં રહેલા દીપકનું એકાદ કીરણ પણ અંદર બેઠેલા દશાનનનો આછો પરીચય આપી દે –

તો નવરાત્રીઓને અંતે આવતો વીજય–દીવસ ઉજવી શકાય, બાકી તો આવતા ૩૬૪ દીવસોમાં કોણ કોને પુછવાનું છે ?!!

જુગલકીશોર. 

(સૌજન્ય : નેટગુર્જરીનો એક લેખ થોડા સુધારા સાથે)

======================================================

 

Advertisements

2 thoughts on “ભડભડ બળતો કે ખડખડ હસતો રાવણ ??!

  1. મેં કયાંક વાંચેલું એક સરસ વાકય આપનો આ લેખ વાંચીને યાદ આવી ગયું, ” કૃષ્ણ અર્જુન મર્યા છે, દુર્યોધન દુ:શાસન નહીં, આજ કંઈક દ્રૌપદીના ચીર ખેંચાય છે.”

    Like

આપનો પ્રતીભાવ –

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.