અમારા મનુભાઈ (દર્શક)

– જુગલકીશોર

મનુભાઈ પંચોળી – દર્શક પાસે ચારેક વરસ ભણવાનું મળેલું. ૧૯૬૧–૬૨થી ૬૫–૬૬. શાપુર સર્વોદય આશ્રમ–લોકશાળામાં ૬ વરસ મેટ્રીક કરતાં સુધીમાં ત્યાંના પુસ્તકાલયમાં જેટલી હતી એટલી – લગભગ બધી નવલકથા–નવલીકાઓ વાંચી મારેલી ! પણ તોય દર્શક હજી આઘા હતા. લોકભારતીમાં એમની નવલકથાનીય પહેલાં એમને માણ્યા હતા. રાજનીતી ભણાવતા. પણ જુદાં જુદાં છ–સાત છાત્રાલયોમાંના કોઈ છાત્રાલયે ક્યારેક રાત પડ્યે પોગી જાય. “મનુભાય આવ્યા છે”ની વાત વાયરે વેતી થાય ને જેને ખબર પડે ઈ ઓલ્યા છાત્રાલયે પોગી જાય એમને સાંભળવા.

છાત્રાલયની વચ્ચોવચ એક મોટો ઓરડો રહેતો. કાં તો ત્યાં ને નહીં તો પછી બહાર આંગણામાં લાકડાનું મોટું ટેબલ મુકાઈ જાય ને બાપુ પલોંઠી વાળીને બેહે. એમની પલાંઠીમાં  પગ ઉપર પગ ચડેલો હોય, ને વાત જેમ જેમ જામતી જાય તેમ તેમ તેઓ ઉપરવાળા પગને તળીયે હાથની હથેળી ફેરવતા જાય, જાણે વાર્તારસનો સ્રોત ન્યાંકણે હોય !!

દરીયાના આછરેલા પાણીના નીલા રંગનો જ આંખોનો રંગ. ધારદાર ને ઘાટીલું નાક. વીશાળ કપાળ ને ઘુઘરીયાળા કેશ ! વાતું કરતા જાય ને ઝીણી આંખે બધાંને જોતાં જાય, પણ વીંધી નાખે તેવી તીણી નજર. (મેઘાણીભાઈ અંગે એમણે કરેલાં નીરીક્ષણોમાં વાચકને આ તીણી નજરનો સમુચો પરીચય થઈ જાય તેવાં એમનાં અર્થઘટનો.)

દરરોજ એક સો પાનાં વાંચીને જ સુવાનો વણલખ્યો નીયમ એમને ઢગલાબંધ પુસ્તકોમાં લઈ જાય છે. “મારી વાચનયાત્રા”માં એમણે જે પીરસ્યું છે તેય આ અગાધ વાચન આગળ પાણી ભરે.

અદોદળું શરીર. પેટ એમનું વરસમાં બે વાર તો જોવામળે જ. એક વાર હોળીના દીવસે (આ દીવસે એમને આખે શરીરે, ને ખાસ તો ફાંદા ઉપર ગારાના લેપ થયા હોય !)…..ને બીજું ટાણું લોકભારતીમાં પડેલો પહેલો વરસાદ ! પહેલો વરસાદ પડે એટલે ઓફિશ્યલી રજા ડીકલેર કરવાની નહીં; કોઈ પણ વીદ્યાર્થી સંસ્થાના મોટા બેલ (ઘંટ) પાસે જઈને સમણવા માંડે ને બેલ લાં….બો ચાલે એટલે વીદ્યાર્થીઓ તો હમજ્યા મારા ભૈ, કાર્યકરોય નીકળી પડે મોટા, મધ્ય ચોકમાં…..ને જેમ જેમ બધા ભેગા થાય તેમ તેમ પછી શરુમાં વરસતા વરસાદે રાસડા લેવાય ને પછી આખું રામણું ઉપડે ચારપાંચ કી.મી. દુર સાંઢીડા માદેવને રસ્તે ! ને આંયકણે મનુભાઈ ધોતીયાભેર કછોટો વાળીને દેખા દે !!

પણ વાત આટલેથી અટકાવે તો મનુભાય શેના. નદીના ધરાને કાંઠે એક ઝાડ. એની ઉપર યુવાનની જેમ ચડી જાય. (મને હંમેશાં બીક રહ્યા કરતી, પગ લસરશે તો નહીં ? ભીનું થયેલું ઝાડ ને એમનું શરીર ! પણ ના. એ તો ઉંચી ડાળ્યે જઈને ત્યાંથી ધુબાકો મારવા તૈયાર થાય. એને જાણકારો ધુબાકો કે’તા નથી; એ પલોંઠીયો કહેવાય. નીચે પાણીમાં પડતાં પહેલાં અધવચ્ચે જ પલોંઠી વાળી દેવાની, શરીર સહેજ વાળવાનું ને થાપાનો ભાગ પહેલો પડે તે રીતે ધુબાકવાનું….ને પછી જે પાણી ઉછળે એમાં નીયમ એવો હોય છે કે જ્યાંથી ધુબાકો માર્યો હોય એટલે ઉંચે પાણી ઉછળવું જોયેં !! પલોંઠીયાની તો જ સફળતા મનાય. મનુભાઈએ ઉછાળેલું પાણી અમે જોઈ રહીએ – એ ધુબાકાની સફળતા માણતા !!

ગુજરાતના ઉત્તમ નવલકથાકાર, સાવ દેશીજીવનના – સાચા સામાજીક માણસ, સર્વોદયીઓના આગેવાન – ગુરુ સમ નાનાભાઈ અને વિનોબાજીને પણ સમય આવ્યે સંભળાવી દ્યે – રાજનીતીમાં નોખો ચીલો પાડનારા અને…..અને…..જાણ્યે સાંભળ્યા જ કરીએ, એવા વક્તા ! (આરંભની ચુંટણીઓમાં દેશના કોઈ મોટા નેતાની સભા હતી ત્યારે લોકો હકડે ઠઠ ભેગા થયેલા. પછી થોડેક આઘે એકાદ તુટી ગયેલી દીવાલ જેવા ઓટલે બેસીને મનુભાઈએ પણ સભા ચાલુ કરેલી……એમની ચુંટણી સભા એટલે વાર્તાઓ, બોધકથાઓ અને સામાજીક આદર્શોનો સમન્વય ! કહેવાય છે કે પેલા નેતાની સભા ભાંગીને ભુક્કો થઈ જયેલી !)

આ મનુભાઈની વાતો તો ખુટાડી ખુટે નૈં એ રોખી છે. એકમાંથી બીજી ને એમાંથી ત્રીજી દોર નીકળતી જ જાય ! આપણે તો આજનો દી’ આંયાં જ અટકવીં !!

3 thoughts on “અમારા મનુભાઈ (દર્શક)

આપનો પ્રતીભાવ –

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.