જઠરાગ્નિ

(છંદ: મનહર)

વિસ્તારીને શેઠ એનું પેટ મોટું કરી બેઠા,

ભૂખ લાગે નહીં એવી તકલીફ આવી છે.

મ્હેલ જેવા બંગલામાં વેરી થઈ સગવડો;

અગવડો એક પછી એક અપનાવી છે.

બંગલાની સામે એક ઝૂંપડીમાં વસનારો

શ્રમજીવી રોટલીના ઢગને પચાવે છે –

જાણી એવું શેઠિયાને થયું અચરજ બહુ;

પચવાની વાત કેવી અમને નચાવે છે !

બતરીસ પકવાનો પચવાનું નામ ના લે –

એનો ઢગ રોટલાનો ઝટ પચી જાય છે.

સામસામા બેઉ જણા જીવે સાવ વિપરીત,

નવાઈની વાત એનો કોઈ શું ઉપાય છે ?

વિચારીને શેઠ એક સાંજ પડ્યે નવરાશ્યે

મજૂરને ખાનગીમાં વિનવે ધીરે રહી :

“વાત એક મારી જો તું માની જા તો પાડ મોટો;

જઠરાગ્નિ તારો મને આપે શું મને નહીં ?!”

વિચારીને છેક, ખુશ થઈ, શ્રમજીવી કહે,

“વાત શેઠ, આપની હું ટાળી કેમ શકું છેક ? 

આપ જેવા અમીરોની સેવા કરવાની તક

આવે ત્યારે પાછો પડી કરું શું અવિવેક ?!

તોય એક માગણી તો હુંય કરી લઉં, શેઠ –

‘માગવા’ની સાથે સાથે ‘આપવું’ ફરજ છે.

લેવા દેવા સામસામે, એ ન્યાયે માગી લઉં

જઠરાગ્નિ તણું માથે આપને કરજ છે !  

ખાધેલું પચાવવાને આપ્યો મેં જઠરાગ્નિને;

ખાવાના છે સાંસાં, આપો તમારા મંદાગ્નિને !! 

– જુગલકિશોર તા. ૨૩, ૦૫, ૧૯.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

મનહર છંદની વિશેષતાઓ :

૧) બે ભાગમાં વહેંચાયેલી એક પંક્તિમાં ૩૧ અક્ષરો – પ્રથમમાં ૧૬, દ્વિતીયે ૧૫. (લઘુગુરુ સ્થાન નક્કી નહીં)

૨) છેલ્લો એકત્રીસમો અક્ષર ગુરુ ગણવો

૩) બબ્બે પંક્તિઓ વચ્ચે અન્ત્યાનુપ્રાસ

૪) બન્ને પંક્તિમાં ચાર ચાર અક્ષરોનાં આવર્તનો આવે છે અને બીજી ૧૫ અક્ષરોની પંક્તિમાં છેલ્લાં બે આવર્તનો ૩–૪ અથવા ૪–૩નાં આવશે.

One thought on “જઠરાગ્નિ

આપનો પ્રતીભાવ –

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.