પીંડે અને બ્રહ્માંડે

– જુગલકીશોર.

 

વીજ્ઞાનની શોધખોળો અને ઔદ્યોગ્રીક ક્રાંતી પછી સૌથી મોટો ધક્કો કોઈને લાગ્યો હશે તો તે ઈશ્વરના અસ્તીત્વને હશે તેવું માનવા મન કહે છે. ઈશ્વરને રીટાયર કરી મુકનારી પરીસ્થીતી નવા જમાનાની એક મહત્ત્વની બાબત બની રહી છે. (આમેય ઈશ્વરને ભુલાવી દે તેવાં ચમત્કારી બાબાઓ ઠેર ઠેર મળી રહે છે. એમાંય સીનેમાના સ્ટાર્સનાં તો હવે મંદીરોય બનવા માંડ્યાં છે !)

લેબોરેટરીમાં જ્યાં સુધી સાબીત ન થાય ત્યાં સુધી ઈશ્વરને કોઈ સ્થાન નથી. સમયના બ્રહ્માંડીય સંદર્ભે લેબોરેટરીની કક્ષા હજી ભલેને પાપા પગલીની, નગણ્ય હોય, ને એને હજી અગાધ સાગરમાં છબછબીયાં કરતાં જ ભલેને આવડતું હોય, તોય તેના માપદંડ વડે જ ઈશ્વરે પોતાનું અસ્તીત્વ સાબીત કરવાનું રહે છે !! ગાંધીજી એ બચાડા જીવે કહી દીધું કે સત્યને માપવાનો ગજ કદી ટુંકો ન હજો, પણ ઈશ્વરને માપવાનો ગજ તો લેબોરેટરીમાં જ પડેલો હોય તેવે સમયે કોઈએ એની બહાર જઈને વીચાર શો કરવાનો ?!

મારા ખ્યાલ પ્રમાણે વેદોમાં ઈશ્વર નથી. ઈશ્વરનું સ્વરુપ કદાચ પછી આવ્યું છે. પણ દેવો તો હતા જ. સૌથી પ્રથમ ને સૌથી મોટો દેવ અગ્ની હતો. જે માનવને સૌથી વધુ સક્રીયતાથી મદદકર્તા હોય એને વંદન કરવામાં નાનમ શી હોઈ શકે ? માનવને જીવાડવામાં જે જે દેવો કામના હતા તે સૌને પુજવામાં તે સમયના માનવે કોઈ કસર છોડી નથી. ‘દેવોએ માનવને જે આપ્યું તે આંશીકરુપે તેને પ્રતીકાત્મકરુપે પાછું આપવાની’ ગીતાજીએ સુચવેલી પ્રણાલી – હોમવાના સમીધની – બહુ સૂચક હતી. આજે માતા પોતાના દીકરાને પાણીનો ગ્લાસ આપે તોય બાળકે થેંક્યુ કહેવાની ફેશન છે. જ્યારે જીવનભરના ઉપકારોનો બદલો હવનરુપે કેટલીક વનૌષધીઓની આહુતી આપીને દેવામાં આવે તો એને ન સમજવા જેટલી નાદાની કરવી ખરી ?

અને દરેક ધર્મ અને દરેક સંસ્કૃતીમાં સૌથી મોટી ને મહત્ત્વની વાત સમન્વયની હોય છે. પરસ્પરના સંબંધો અને સંબંધોમાંથી ફળીભુત થતી સુસંવાદીતા એ જ તો સમગ્ર પૃથ્વીને ટકાવનારી મુળભુત બાબત છે ! વીજ્ઞાને અવનવી શોધખોળો કરીને આપણને જે કાંઈ આપ્યું એનાથી સહેજ પણ ઓછાં અનીષ્ટો પણ આપ્યાં નથી શું ? ઈશ્વર કાંઈ વીજ્ઞાનનો વીરોધી નથી. ખરેખર તો ઈશ્વરના મુર્તરુપને આગળ કરવાની જરુર જ શી છે ? બ્રહ્માંડને બાળકના મોંમાં રમતું કોઈ માતા જુએ તો એને ચમત્કાર કહી દેવાની ઉતાવળ શા માટે ?! આ આખી વાત પ્રતીકાત્મકરુપે જોઈશું તો ઈશ્વરની કલ્પનાને કોઈ તર્ક સાંપડશે જરુર.

સમગ્ર બ્રહ્માંડનો બુકડો બોલાવી દે તેવી કોઈ શક્તી કે જેના વડે સમગ્ર વીશ્વનું સંચાલન થાય છે તે ગુરુત્વાકર્ષણ વગેરે જેવી શક્તીઓને જ ઈશ્વર માનવાનું મન કેમ નહીં થતું હોય ? માણસની દોડ માણસના સ્વરુપ સુધી જ દોડી શકે. એનો ભગવાન પણ પોતાના જેવો જ હોય ! બહુ બહુ તો એને હાથ હજાર હોય, ને માથાં એકથી વધુ હોય એટલું જ ! વીજ્ઞાનના હજાર નીયમોને જ ઈશ્વરરુપે જોવામાં મને તો કોઈ વાંધો આવે નહીં.

સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં જે તત્ત્વ વીલસી રહ્યું છે તેને વીષે કેટકેટલું લખાયું છે ! જગતનો અંશ પણ ખાલી નથી. આખું જગત કોઈ એક તત્ત્વથી લબાલબ ભર્યું છે. તેને માટે નદીનો એક દાખલો મુકીશ. પાણી વીજળીના કરંટને તરત પસાર કરે છે. કોઈ મોટી નદીના મુખથી લઈને સાગરસંગમ સુધીના સમગ્ર પટને પસાર કરી શકે એટલી તાકતવર વીજળીનો એક છેડો નદીના મુખ પર રાખીને કરંટ મારવામાં આવે તો સાગર સુધી તે દઝાડી શકે કે નહીં ? કારણ કે નદી એના મુખથી લઈને સંગમ સુધીના આખા પટ પર એક સાથે, એક સમયે હોયછે. નદીનું આ હોવું આખા પટને લાગુ પડે છે. બ્રહ્માંડ આખું પણ આવી જ રીતે કોઈ અદીઠ પદારથથી લબાલબ ભરેલું છે…(આ હું એકલો નથી કહેતો પણ બધે તેવું કહેવાયું છે.)

થીયરી એવું કહે છે કે સુક્ષ્માતીસુક્ષ્મ કણો એક સાથે કણરુપ પણ હોય છે અને પ્રવાહરુપે પણ હોય છે !! વીજ્ઞાનને પણ આ બાબત આશ્ચર્યની લાગી છે ! પણ આપણે તો કણને સ્થળઅને પ્રવાહને સમયતરીકે સાથે સાથે જ જાણ્યા છે !! 

સમગ્રતાએ શું છે ? એ સમગ્રને સાચવનારાં કોણ કોણ છે ? હું અને આપણે સૌ આ સમગ્રનો એક ભાગ ખરાં કે નહીં ? આપણ સૌનું એક સાથે હોવું તે કોઈ ને કોઈ રીતે જોડનારું ખરું કે નહીં ? માટીનો કણ અને માનવીનો કણ; વળી હવાનો કણ ને કહેવાતા શુન્યાવકાશમાં પણ રહેલો કણ…આ બધાંની વચ્ચેને બધાંની અંદરજે વહી રહ્યું છે, ચકરાવા લઈ રહ્યું છે તેને સ્થળ અને કાળના વ્યક્તીગત અને સમષ્ટીગત સંદર્ભે જોવાનું વીજ્ઞાન અને ધર્મની મુળભુત થીયરીઓમાં લગભગ એક સરખી રીતે જ બતાવાયું હોય તેવું નથી લાગતું ?!

આપનો પ્રતીભાવ –

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.