બ્લૉગજગતના માનીતા વાર્તાકાર પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીજી

શ્રી પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રી અને તેમનો બ્લૉગ “પ્રવીણશાસ્ત્રીની વિવિધ વાતો”

https://pravinshastri.wordpress.com/

 

હાઈસ્કૂલનાં વર્ષોથી જ એમણે કાલ્પનિક વાતો લખવાનું શરૂ કરી દીધેલું ! દશમાં ધોરણમાં હતા ત્યારે જ એમની પહેલી વાર્તા “પાગલની પ્રેયસીઓ” ‘નવવિધાન’માં છપાઈ ! પછી તો ૧૯૫૯ સુધીમાં એમની વાર્તાઓ ફિલ્મ મેગેઝિન ‘છબી’માં અને કેટલાંક સામયિકોમાં છપાતી રહી. પણ આ લેખન, નાટકો જોવાનું ને અનેક સામાજિક પ્રવૃત્તિના ધખારામાં અને ઉપરાંત પાછું છોકરાં ભણાવતાં ભણાવતાં ભણવાનું થતું રહ્યું…..

એનો ફાયદો તો કોને ખબર, પણ એમના અભ્યાસને જબરી નુકસાની ગઈ ! ઇન્ટર સાયન્સમાં જ વર્ષ બગડ્યું….પણ એ જ વસ્તુએ વાંચવા-લખવાના કામને તિલાંજલિ આપી દીધી ! પછી તો પ્રવીણભાઈ અમેરિકા ગયા, ૧૯૬૮માં. ૪૧ વર્ષ પછી ૨૦૦૯માં ૭૦ વર્ષની ઉમ્મરે નિવૃત્ત થયા.

તેઓએ કહ્યા મુજબ “અમેરિકામાં કોઈ મને જાણે નહિ, હું કોઈ સંપાદક કે કે તેમના પ્રકાશનને જાણું નહીં. ૧૯૫૯થી ૨૦૦૯ સુધીના નામાંકિત સર્જકો અને તેમના સુપ્રસિદ્ધ સર્જનોથી હું તદ્દન અજાણ. હવે થોડાં નામો જાણતો થયો છું.

હરનિશ મારો કૉલેજ મિત્ર. એની મારફત ઉત્તમભાઈની ઓળખાણ થઈ. એમણે બ્લોગમાં મારી વાર્તાઓ પોસ્ટ કરવા કહ્યું. “બ્લૉગ” કઈ બલા છે તે ખબર નહિ. પણ પીડીએફની ફાઈલ ખોલીને કોઈના બ્લૉગની વાર્તા વાંચતા પણ આવડે નહિ ! ગ્રાન્ડ ડૉટરને મસ્કા મારીને જેમતેમ “પ્રવીણ શાસ્ત્રીની વાર્તાઓ” નો બ્લૉગ ૨૦૧૨ “એપ્રિલ ફૂલ”ને દિવસે શરૂ કર્યો….ને પહેલી જ કોમેન્ટ સુરેશ જાનીની આવી, “સાલો એપ્રિલ ફૂલ બનાવી ગયો.”

એક માત્ર ડૉ.ચંદ્રવદન મિસ્ત્રી સાહેબે કોમેન્ટ કરી. મને સમજાવ્યું કે એબાઉટનું પેઈજ ઉમેરો. તમારો પરિચય આપો. મિત્રોને ઈ મેઇલ દ્વારા બ્લૉગ અને નવી વાર્તાની માહિતી આપતા રહો. દરેક વખતે મારે કૉલેજમાં ભણતી મારી પૌત્રીની મદદ લેવી પડતી. એને ગુજરાતી વાંચતા લખતાં આવડે નહિ. ખૂબ માથાકૂટ થાય ને બિચારી કંટાળે !”

૨૦૧૨થી શરૂ થયેલા તેમના બ્લૉગ પર ૪૧ લખાણો મુકાયાં હતાં જે ૨૦૧૭માં ૧૫૬ને આંકડે પહોંચેલાં. પણ ૨૦૧૮નો વરસનો ફાલ એકંદરે સારો રહ્યો – ઓક્ટો મહિના સુધીમાં ૧૯૩ લખાણો મુકાયાં છે.

એમના મુલાકાતીઓ, એમની વિઝિટસ કે પછી એ સૌની કૉમેન્ટો–લાઇકો વગેરે બાબતે પ્રવીણભાઈનું મંતવ્ય ધ્યાન ખેંચનારું છે ! કહે છે કે વર્ડપ્રેસના આંકડાથી પોરસાઈ જવા જેવું નથી. કૉમેન્ટ કે લાઇક એ છેતરામણી વસ્તુ છે ! વરસના ૩૬૫ વિઝિટર બતાવે તેનો અર્થ દરરોજનો એક નો એક વિઝિટર પણ હોઈ શકે છે !! લાઇકનું બટન દબાય તેથી માની લેવાય નહીં કે તેઓએ લખાણ વાંચ્યું જ છે !

તોય આપણે તો એટલું જાણી શકીએ છીએ કે એમના આ બ્લૉગ પર ૨૦૧૨થી આજ સુધીમાં ૧૦૭૮ લખાણો મુકાયાં છે; ૧,૫૨, ૬૩૧ વ્યૂઝ મળ્યાં છે ને ૬૧, ૫૦૦ જેટલા વિઝિટરો એમને આંગણે આવી ગયાં છે.

એમના બ્લૉગ “પ્રવીણશાસ્ત્રીની વિવિધ વાતો”ના મેનૂ – પેઇઝિસ પર જે શીર્ષકો છે તેમાં

  • ABOUT
  • વહેતી વાર્તા ”શ્વેતા”
  • રિવર્સલ (ચોરો)
  • INDEX-અનુક્રમ એ ચાર પાનાં છે.
  • ABOUTમાં એમણે પોતાની વાત બહુ જ વિગતે કરી છે. એમની નિખાલસતા એમાં જોવા મળે છે. એને આધારે જ કહી શકાય છે એમનું સર્જનકાર્ય પ્રયત્નથી થયું નથી, બલકે સર્જનસંસ્કાર એમનામાં પહેલેથી જ છે. નાની ઉંમરે છપાયેલી ત્રીજી જ વાર્તા એમને એ જમાનાના રૂ. ૧૫નો પુરસ્કાર અપાવે છે. એમણે કબૂલ્યું છે કે સાહિત્ય કે સાહિત્યકારોનો એમને નહિવત્ પરિચય હતો. છતાં તેઓએ લખ્યું… નહીં, સર્જ્યું છે ! એમની જ એક વાર્તા વાર્તામાંથી નવલકથા બની જાય છે ! વાસ્તવચિત્રો એમના શબ્દોથી આબેહૂબ પ્રગટ થઈ જાય છે. નજર સમક્ષ હોય તેમ એમનાં પાત્રોને આપણે જાણે કે ‘જોઈ’ શકીએ છીએ !

એમના મેનૂ ઉપર શ્વેતા વાર્તા છે, તો ‘રિવર્સલ’ શીર્ષકથી લખાતી એક નિયમિત મળતા રહેતા જૂથની કાલ્પનિક છતાં રોજબરોજની વાસ્તવિક વાતો છે. આ એક જાતનો ચર્ચાચોરો છે જયાં રોજિંદા જીવનને જોઈ શકાય છે. ચોથું પાનું INDEX પર તો એમનાં લખાણોની આખી યાદી છે. એમના વાચકો માટે તૈયાર ભાણું…..

એમનાં લખાણોની કૅટેગરીઝમાં એમણે વ્યક્તિગત લેખકોને જુદી કૅટેગરીથી મૂક્યા છે ! પરિણામે એમની કેટલીક કૅટેગરી ઝટ નજરે ચડતી નથી. જુઓ આ યાદી –

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા”

નવીન બેન્કરની વાતો” 

Gujarati Novel 

Gujarati Stories

Music Video

SELECTED FROM FACEBOOK

Uncategorized 

शास्त्रीय संगीत और मनभावन फिल्मी गीत. 

કાવ્યગુંજન

કૌશિક ચિંતન 

ચન્દુ ચાવાલા 

પટેલ બાપાનું રિવર્સલ 

ભરત મહેતા અને ફિલોસોફી 

શ્રી શરદ શાહની વિચારધારા

શ્વેતા-નવલકથા 

હરનિશ જાનીની હાસ્ય પ્રસાદી

હકીકતે અન્ય લેખકોના બ્લૉગ કે સાઇટોને એક જ શીર્ષક નીચે દરેકનું નામ વંચાય તે રીતે મૂકીને પોતાની કૅટેગરીઝને અલગ પાડી શકાઈ હોત.

હવે કેટલાક સમયથી તેઓ ફેસબુકે જોવા મળે છે. ત્યાં તો તેમનું અલગ જ સામ્રાજ્ય જામ્યું છે ને તે એક અલગ જ વિષય છે એમની ઓળખ માટેનો. સવારે જાગતાંમાં ને રાતે સૂવા જતાં પહેલાં તેઓ તેમના વાચકોને ચૂંટલી ખણતાં રહીને અનેક વિષયો પર ખેંચી જાય છે. પણ અહીં આપણી વાતથી એ જુદો જ વિષય હોઈ તેનો લાભ નહીં લઈ શકાય.

આ બ્લૉગ વિષે પણ હજી ઘણી મજાની વાતો કરી શકાય તેમ છે પરંતુ મારી આ લેખણ થોડી ટૂંકી પડતી માનું છું. હું કોઈ વિશ્લેષક કે વિવેચક નથી. કેવળ ભાવકરૂપે આ દર્શન કરાવ્યું છે. છતાં આ લખાણને પકડીને એમના બ્લૉગની સફર અવશ્ય કરવી જોઈએ.

એમનાં લખાણોને અને પ્રવીણભાઈ ખુદને પણ મારી શુભેચ્છાઓ હું એમના અને મારા વાચકો વતી આપું છું.

Advertisements

આપણા બ્લૉગર “વિનોદવિહારી” વિનોદભાઈ પટેલ

બ્લૉગજગતમાં “વિનોદવિહાર !!”

– જુગલકિશોર

 

‘A Pleasure trip’ ગણીને વિનોદભાઈએ ‘વિનોદ વિહાર’ નામક બ્લૉગ શરુ કર્યો તે તારીખ બરાબર સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૧ની પહેલી તારીખ હતી. ને એમની ઉંમર હતી ૭૫ વરસ ! આ ઉંમરે પણ માણસ આવી રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ આરંભીને બાકી વધેલા સમયનો સદુપયોગ કરી જાણે છે.

હાઈસ્કૂલના અભ્યાસકાળ દરમિયાન જ ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા લેખકોનાં પુસ્તકોના વાચને એમને લેખન પ્રત્યે પણ રસ જગાડેલો. બાકી હતું તે શાળા-છાત્રાલયના ભીંતપત્ર ‘ચિનગારી’નું સંપાદકકાર્ય કરવાની તક પણ મળી ગયેલી ! ૩૫ વર્ષો વ્યવસાય અને કૌટુંબિક જવાબદારીઓએ સાહિત્યરસમાં ઓટ આવી ખરી પરંતુ ૧૯૯૪માં જોબમાંથી નિવૃત્તિ લીધા પછી અમેરિકામાં કાયમી વસવાટ થતાં જ ભીતરમાં પડેલો સાહિત્યરસ ફરી તાજો થાય છે. એટલે અમેરિકા આવીને કમ્પ્યૂટર શીખી, લેપટોપ ખરીદી, એમાં ગુજરાતીમાં લખવાનું શીખી લીધું !

‘વિનોદ વિહાર’ બ્લૉગની પ્રથમ જ પોસ્ટમાં તેઓએ બ્લૉગના હેતુઓ જણાવ્યા હતા તે મુજબ :

‘’આ બ્લૉગના માધ્યમ દ્વારા મારામાં પડેલા સાહિત્યિક અને આધ્યત્મિક રસની અભિવ્યક્તિ તો થશે જ એ ઉપરાંત એ એક social mediaનું પણ કામ કરશે. એના માધ્યમથી ઘણા નવા સાહિત્યપ્રેમી મિત્રોનો પરિચય પણ થશે. સદવિચારોની કદર બુઝી જાણનાર મિત્રો અને સ્નેહીજ્નોનું બ્લૉગ એક મિલનસ્થાન બનશે. મારી ૭૫ વર્ષની ભાતીગળ અને સંઘર્ષમય જીવનયાત્રા દરમિયાન મનમાં જમા પડેલા અનુભવો અને વિચારોનું ભાથું આ બ્લૉગના માધ્યમથી બહાર લાવવાની આ તક છે. તેને વધાવતાં ખૂબ સંતોષની લાગણી થાય છે. શારીરિક શક્તિ જોકે  પૂરેપૂરો સહકાર ભલે ન આપતી હોય પણ મારી યાદદાસ્ત, બુદ્ધિ અને વિચારશક્તિ પ્રભુકૃપાએ હજુ પહેલાં જેવી જ સાબુત છે. જ્યાં સુધી એ ચાલે છે ત્યાં સુધી એનો ઉપયોગ કરીને આપ સૌના સહકારથી ગુજરાતી ભાષામાં અને કોઈ વાર અંગ્રેજી ભાષામાં પણ મારી સાહિત્યિક અને આધ્યત્મિક અભિવ્યક્તિ દ્વારા સુજ્ઞ વાચકોને વિનોદ વિહાર કરવાની આ તક ઝડપતાં ખૂબ આનંદ અનુભવું છું. બ્લૉગની આ પ્રવૃત્તિ મારી એકલતા ઓછી કરવાનું માટેનું ઓસડ પણ બનશે.’’

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદયાત્રા બ્લૉગશીર્ષક સાથે ટૅગરૂપે રહેલું આ સૂત્ર સંક્ષેપમાં જ સઘળું જણાવી દે છે.

‘વિનોદ’ના આ વિહારને આજકાલ કરતાં સાત વરસ ને બે મહિના થયા છે. આટલા ગાળામાં તેમના બ્લૉગ પર વિહારાર્થે આવનારા વાચકો નહીં નહીં તોય સવાસોથી વધુ દેશોમાં વસે છે ! પણ મુખ્યત્વે જે દેશોમાં તેમના વાચકો છે તે 415123 ભારતમાં, 144587 અમેરિકામાં, 6109 યુકેમાં, 7189 કેનેડામાં, 1129 ઓસ્ટ્રેલિયામાં, 1058 સિંગાપોરમાં, 1058 આરબદેશોમાં, 667 પાકિસ્તાનમાં અને 506 હોંગકોંગ– SAR ચાઇનામાં વસે છે.

વિનોદભાઈના આ બ્લૉગ પર ગયા મહિના સુધીમાં જે લખાણો મૂકાયાં તેની સંખ્યા કુલ સાડા બારસો આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. ૧૨૫૦ જેટલાં લખાણોમાંના અરધોઅરધ લખાણો એમનાં પોતાનાં છે. પણ વધુ ધ્યાન ખેંચનારી બાબત તો તેમના વાચકો દ્વારા તેમને મળતો પ્રતિસાદ છે. એક જ વર્ષમાં તેમના મુલાકાતીઓની સંખ્યા હતી 202552 ! જ્યારે આટલા સમયગાળાના કુલ મુલાકાતીઓ 625,865થી પણ વધુ હતા !!  સવાસોથી વધુ બ્લૉગરોની સાથે તેમના કુલ ફોલોઅર્સ ૩૫૦ છે ! એમને મળેલા લેખિત પ્રતિભાવો (કોમેન્ટિકાઓ) ૫૮૪૨ને ધ્યાનમાં લેતાં કહી શકાય કે દરેક લખાણને આશરે પાંચેક વાચકો પ્રોત્સાહક જવાબ લખીને આપે છે ! કોમેન્ટ માટેની આજકાલ જે ઝંખના જોવા મળે છે તે જોતાં, દુષ્કાળના સમયમાં આ તો બહુ મોટી વાત ગણાય. (જોકે આ વાત બ્લૉગજગતની છે. ફેસબુક જેવા માધ્યમોમાં વરસતા વરસાદની સામે બ્લૉગોનાં ખેતરો તો કોરાં જ ગણાય ને !) ખાસ કરીને બ્લૉગજગતમાંનાં લખાણો વાચનચિંતનપરસ્ત હોય છે જ્યારે સામાજિક માધ્યમો  ચર્ચાપરસ્ત ગણી શકાય. અહીં એક કોમેન્ટની પાછળ ઘણી વાર ભળતી જ ચર્ચાઓ જોડાઈ જઈને વાતનું ક્યારેક વતેસર કરી મૂકતી હોય છે. બ્લૉગરને માટે આ વાત પોસાય નહીં.

વિનોદભાઈએ પોતાની લેખિની પ્રતિલિપિ જેવા નેટસામયિક સુધી લંબાવી છે. ત્યાં એમની કુલ ૧૧૬ જેટલી રચનાઓ પ્રગટ થઈ ચૂકી છે. ત્યાં એમના વાચકોની સંખ્યા 86182 અને ફોલોઅરની સંખ્યા 691 છે.

એમના બ્લૉગ પરની કેટલીક વિભાગીય વિગતો જોઈએ તો તેમના બ્લૉગ પર જેને આપણ પેજીસ કહીએ છીએ તે મૅનૂનાં નામ આ પ્રમાણે છે, જે બ્લૉગવિઝિટરને હોમપેજ ઉપર તરત જ દેખાશે :

અનુક્રમણિકા

કેટલાક બ્લૉગ્સ/સાઈટ્સઃ

પ્રતિલિપિ પર મારી રચનાઓ

મનપસંદ વિભાગો

મારા વિશે

મારી ઈ-બુકો (ડાઉન લોડ)

મિત્રોની અને અન્ય ગમતી ઈ-બુક ડાઉનલોડ

એમનાં લખાણોના કુલ વિભાગો (કૅટેગરીઝ) તો ગણવા અઘરા પડે તેટલા છે. એમણે વ્યક્તિ પરિચયોમાં દરેક વ્યક્તિને એક કૅટેગરી આપી છે….આ વિભાગને વર્ગોમાં વહેંચી દેવાથી આ યાદી વધુ સરળ અને વ્યવસ્થિત બની રહે…

કેલેન્ડર વિભાગમાં ડોકિયું કરીશું તો જોવા મળે છે કે સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૧થી શરૂ કરીને નવેમ્બર, ૨૦૧૮ સુધીનાં ખાતાં ખૂલી શકે છે ! અહીં પણ દરેક મહિનાનાં લખાણોની સંખ્યા બતાવી હોત તો ઓર મજો આવેત !  

જમણી બાજુના ફલક (રાઇટબાર) પર તેમના જનની–જનકનો ફોટો ધ્યાન ખેંચે છે. નીચે તરત જ તેમનાં પત્ની કુસુમબહેનને અંજલિરૂપ તૈયાર કરાયેલી ઇબુક બતાવીને “કુસુમાંજલિ” શીર્ષક સાર્થક કર્યું છે. તો એમને બહુ ગમતા કેટલાંક બ્લૉગ–સાઇટોની ચિત્રલિંક મૂકીને તેમણે મૈત્રીભાવ પ્રગટ કર્યો છે.

અંતમાં, એમને પૂછતાં એમણે મોકલેલું કેટલુંક ચિંતન એમના જ શબ્દોમાં મૂકીને મારી વાત પૂરી કરીશ…..નહીં, પૂરી નહીં પણ અટકાવીશ, કારણ કે હજી એક વધુ બ્લૉગરમિત્રના બ્લૉગની વિગતો આપવાની બાકી છે !

 

વિનોદભાઈનો બ્લૉગઅનુભવ

 

“આજના ડીજીટલ સાયબર યુગમાં ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રચાર અને પ્રસાર માટે પ્રિન્ટ મીડિયાની સાથે સાથે બ્લોગ પણ એક અગત્યનું સાધન બની ગયું છે .

પહેલાં જે અખબારો અને સામયિકો લોકો પૈસા ખર્ચીને મંગાવીને વાંચતા હતા એ લગભગ બધું જ સાહિત્ય ઈન્ટરનેટમાં  કોમ્પ્યુટરના કી-બોર્ડ ઉપર આંગળીનું ટેરવું દબાવતાં જ વિના મુલ્યે વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ બન્યું છે .

વિશ્વભરમાં કેટલા બધા ગુજરાતીઓ વ્યવશાયઅર્થે સપરિવાર રહે છે ? એમાંના ઘણાખરા ગુજરાતીઓને એમના વ્યવસાયોમાં વ્યસ્ત રહેવા છતાં જીવન ઉપયોગી સાહિત્ય પોતાની ગુજરાતી ભાષામાં વાંચવાની ભૂખ પડેલી હોય છે,એને બ્લોગના માધ્યમથી સારી રીતે સંતોષી શકાય છે .

ખાસ કરીને પરદેશમાં નિવાસી બનેલા નિવૃત વયોવૃદ્ધ ગુજરાતી ભાષી સજ્જનો માટે તો ગુજરાતી બ્લોગ જગત એક આશીર્વાદ સમાન છે જે એમના તરફથી મળતા પ્રતિભાવોમાંથી જોઈ શકાય છે.ગુજરાતી બ્લોગ વિશ્વ આજે કુદકે અને ભૂસકે વિસ્તૃત થતું જાય છે.

આ બધા ગુજરાતી બ્લોગોમાં રોજે રોજ એટલું બધું સાહિત્ય વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ હોય છે કે શું વાંચવું , શુ ના વાંચવું એની મીઠી મુંઝવણ અનુભવાતી હોય છે .આજે ૧૦૦૦ થી વધુ એકલા ગુજરાતી બ્લોગ જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

ચોમાસામાં એકાએક બહાર નીકળતા અળસિયાની જેમ ગુજરાતી બ્લોગની સંખ્યામાં વધારો તો થયો છે પરંતુ સંખ્યાની સાથે એ બ્લોગોમાં ભાષાની ગુણવત્તા  સચવાઈ કે જળવાઈ છે કે કેમ એ એક મોટો સવાલ છે.માતૃભાષાની શુદ્ધિનો આગ્રહ ભૂલાતો જાય છે.કવિતામાં છંદ જ્ઞાન અગત્યની જરૂરીઆત હોવી  જોઈએ પણ હાલ અછાંદસને નામે જોડકણાં જેવાં કાવ્યોની બોલબાલા થઇ રહેલી જણાય છે.

ફેસબુકનું માધ્યમ  આજે વિચારોની અભિવ્યક્તિ માટે અગત્યનું સાધન બની ગયું છે.આને લીધે બ્લોગોમાં સારું સાહિત્ય વાંચનારની સંખ્યા ઘટતી જાય છે .એને બદલે બહુ વિચાર કરવો ના પડે એવું સરળ અને સસ્તું સાહિત્ય હવે લોકોને ગમવા માંડ્યું છે.

આમ છતાં ગુજરાતી બ્લોગ વિશ્વમાં જેને ખરેખર સારા કહી શકાય એવા કેટલાક બ્લોગો ગુજરાતી ભાષા અને એની અસ્મિતા માટે બહુ જ સુંદર કામ કરી રહ્યા છે.

ગુજરાતી ભાષાની ચીંતા કરતા આવા કેટલાક  બ્લોગર મિત્રો એમની રીતે શુદ્ધ સાહિત્યની સામગ્રી પીરસી રહ્યા છે.વિશાળ બ્લોગ રૂપી સમુદ્રમાં ડૂબકી મારીને આજે ગુજરાતીઓ સાહિત્યરૂપી મોતીઓ પ્રાપ્ત  કરવાના સતત પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––

(હવે પછી જાણીતા વાર્તાકાર પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રીના બ્લૉગની વાતો – વહેલીતકે મૂકી શકું એવી આશા સાથે !!)

 

 

 

                                                 

 

      

 

 

 

કાળ–ચાકડો (છ ઋતુઓનું ચક્ર)

કાળ–ચાકડે

(અનુષ્ટુપ)

 

ઝાલી   હેમંતનો  હાથ, શીશીરે  સાચવ્યો   રુડો

શીયાળો; મળતાં લાગ, વગાડ્યા દાંત–ડાકલાં.

ટાઢે  ધ્રુજવીયું    લોક,   રજૈયે   હુંફ     ઉજવી –

તન્મને   તગડાં   કીધાંવસાણાં  ખવડાવીને !

 

વસંતે  ચાર્જ  સંભાળ્યોકેસુડે પ્રગટ્યા દીવા,

ખર્ખર  ખરીયાં  જુનાં; રંગગંધે  સજ્યાં  નવાં.

ગ્રીષ્માડી આવતાં, એણે  કાળો કેર કરી દીધો;

નભે તાપ, વને ટ્હૌકોકેસરી સ્વાદયે પીધો !

 

વર્ષાબૈ વરસ્યાં ઝાઝું, ગ્રીષ્માની આગ ઓલવી,

પાથરી  ચાદરું  લીલીધરાપુત્રો  રીઝાવીયા.

શારદી  સુખી સૌ વાતે,  નવરાત્રી ઝળાંઝળાં,

ચાંદની  ભીંતડાં  ધૉળે,  છલક્યાં ખેતરે ખળાં !

 

પીતા વર્ષ;  ૠતુ  માતા ત્રણ, ને  બાર બાળકો,

રમતાંઝુમતાં  ઘુમેકાળને  ચાકડે  અહો !!

 

જુગલકીશોર.

માસ્તર મારેય ખરાં ને… … (ભણતાં–ભણાવતાં (૨)

માસ્તર મારેય ખરા, ભણાવેય ખરા ને હેતેય ખરા !

 

ઉમરાળાની શાળાનો અભ્યાસ એટલે માંડ બેએક વર્ષ ! લગભગ ૧૯૫૦–૫૧ સુધીનો.

માતાના અવસાનટાણે ઉંમર સાડાપાંચથી છ જ વર્ષની અને તેમની ગેરહાજરીમાં બાપુજી હવેલીની સેવામાં પહોંચી શકતા નહીં એટલે પછી મોટાભાઈ બાબુભાઈ (અમૃતલાલ) કે જેઓ તળાટી હતા ને દર ત્રણ વરસે બદલીને કારણે એમને ગામડાં બદલવાનાં થતાં – એમના કુટુંબ સાથે અમે બે ભાઈઓ અને બાપુજી સૌ સાથે જ ગામડાં ફરવામાં ભાગીદાર થતા….

ઉમરાળા પછી તરત રંઘોળા બદલી થયેલી. પરીણામે રંઘોળાની શાળા બહુ યાદ.

ખૂબ નાની ઉંમરને કારણે ઉમરાળાના કેટલાક જ પ્રસંગો યાદ રહેલા. જેમાંનો એક પ્રસંગ તે જમાલ નામના એક છોકરાની કામગીરીનો.

જમાલ અમારા ક્લાસમાં બહુ મોટો. પીઢ કીશોર લાગે એવો. અમારા સાહેબને કોઈ કોઈ વાર ચાલુ શાળાએ વાઈ આવતી. વાઈ આવે એટલે તેમનું શરીર ખેંચાય, આંખોના ડૉળા બીવડાવી દે એવા થાય અને મોંમાંથી ફીણ નીકળવા લાગે. બેચાર વાર આવું જોયેલું એટલે ત્યાર પછી તો મારું ધ્યાન ભણવા કરતાં સાહેબને આવનારી વાઈમાં જ રહેતું ! કદાચ વાઈ આવવાના પ્રસંગ વચ્ચે લગભગ ચોક્કસ ગાળો રહેતો હોવો જોઈએ…કારણ કે તે દીવસે મોટા ભાગે હું વાઈની બીકે વાઈની પ્રતીક્ષામાં રહેતો ! અને લાગે કે હવે તૈયારી છે એટલે જોઈ લઉં કે જમાલ હાજર છે કે નહીં.

સાહેબનું શરીર સહેજ પણ ખેંચાતું લાગે અથવા ડૉળા ઉપર સહેજ પણ અસર દેખાય કે તરત જ મારી રાડ પડી જ માનો – ‘જમાલ, સાબ્ય !’, ‘જમાલ, સાબ્ય !!’ અને જમાલ પણ જાણે તૈયાર હોય તેમ સાહેબની પાસે પહોંચી જઈને એમને પકડી રાખતો અને એકાદ છોકરો ઓફીસેથી કોઈને બોલાવવા દોડી જતો.

નાના બાળક ઉપર આવા પ્રસંગોની બહુ મોટી અસરો પડતી હોય છે. કુમળું મન પછી કેટલાંક દૃષ્યો જોઈ શકતું નથી. હોરર ફીલ્મો જોઈને રાજી થનારા કીશોરો કે યુવાનોની મને હંમેશાં નવાઈ લાગતી રહી છે તેમાં આ પ્રસંગો મોટા કારણભુત ગણાય.

બીજા સાહેબ તે નાથાભાઈ. શરીરે સુખી, ને સ્વભાવેય મજાના. છોકરાવને મારે બૌ !

પણ એમના મારમાં કેટલુંક હેત પણ રહેતું. કોઈ છોકરાનો વાંહો એમની ઝપટે ચડ્યો હોય તો તે દુર સુધી ચાડી ખાઈ જાય. કારણ કે નાથાભાઈ ધબ્બો મારતી વખતે પોતાનો પોંચો કુબાની જેમ પોલો કરીને મારતા ! એટલે વાગવા કરતાં ‘વાગે’ (અવાજ કરે) વધુ…એટલે અવાજ મોટો થાય !

મારે ભાગે ક્યારેય કોઈ શીક્ષકનો માર ખાવાનો લહાવો આવ્યો જ નહીં એનું આશ્ચર્ય ને ક્યારેક તો દુખ પણ થઈ આવે છે !! સોટી વાગે ચમચમ ને વીદ્યા આવે રમઝમ ! મને ઘણી વાર થાય કે હંમેશાં આગળનો નંબર લાવનારો હું જો એ રમઝમનો લાભ લઈ શક્યો હોત તો ૧૦૦માંથી ૧૧૦ લાવી શક્યો હોત ખરો !

હથેળીમાં ફુટપટ્ટી તો કાંઈ નો કહેવાય; આંકણી મારનારા સાહેબો પણ હોય છે….મેં નજરે જોયા નથી તે સારું છે, બાકી અવળી હથેળી રખાવીને મુઠ્ઠી પર આંકણી મારનારા સાહેબો “કેવા હશે ને કેવા નૈં” ?!

પણ શીક્ષાને આટલી બધી વખોડનાર આ લેખક નામે જુભૈ, પોતે પણ બાવળામાં એક વરસ શીક્ષક રહ્યા ત્યારે, તેમને પંદર દીવસ માટે મળેલા પ્રાથમીકના વર્ગોમાં, આગલી હરોળમાં બેસીને અસહ્ય ધમાચકડી કરનાર પર ડસ્ટર લઈને ફરી વળતા એ વાતે બહુ દુખી છે !!

“મારા ડસ્ટર પ્રયોગો” શીર્ષકથી મેં લખેલી “એક ચણીબોરની ખટમીઠી” નામક અનુભવકથામાં આ પ્રસંગને ઠીક ન્યાય આપ્યો છે. મનુભાઈ દર્શકે અમને લોકભારતીના કેટલાક જુના વીદ્યાર્થીઓને પોતાના કાર્યક્ષેત્રના અનુભવો લખવાના કહેલા. આવા અમે કુલ ૨૪ જણાંએ “ઝાડનાં પારખાં ફળ પરથી” શ્રેણીમાં ૨૭ બુકોમાં ઘણું બધું લખ્યું છે. મારી ઉપરોક્ત બુકમાં આવા અનુભવો મુકાયા છે. ક્યારેક એ બધાં આ શ્રેણીમાં આવે તો આવેય ખરાં વળી !

અત્યારે તો અહીં આટલું જ !

મારા ડસ્ટર પ્રયોગો જેમને જાણવા હોય તેમને માટે આ લીંક : https://jjkishor.wordpress.com/2008/01/21/chaniborani/

– જુગલકીશોર.

 

 

‘પરત’ થયેલી કવિતા !

શેં ?!
–––––––––––––––––––––––––

શબ્દ છે
અર્થ છે
તોય આ કાવ્ય શું
વ્યર્થ છે ?

ભાવ છે
વિચાર છે
કાવ્ય-વ્યવહારને શોભતો
પ્રચાર છે.

જૂથનાં જૂથ છે
પ્રશંસા કાજ તત્પર સદા
Youth છે.

કવિસભા
કવિતસંમેલનો
રાજ-સહયોગ ને
જ્યોતિષોએ કહ્યો
કુંડળીયોગ છે.

પ્રેસ છે
પુસ્તકોને પ્રકાશિત થવા
‘ખાસજન’ની
નવાયેશ છે.

મૂલ્ય…
શું આજ મૂલ્યાંકનોનું
કશું મૂલ્ય છે….

વિવેચનો
પ્રવચનો
ક્યાંક રસદર્શનો કાજ
તો
‘નિજજનો’
સદા ઉપલબ્ધ છે —

શબ્દ છે
‘શબ્દને જોઈતો’
અર્થ છે —

તોય
શેં
કાવ્ય આ
વ્યર્થ છે ?

— જુગલકીશોર.
તા. ૨૬, ૧૧, ૧૮.

––––––––––––––––––––––––––––

 

શાળાનું પ્રથમ પગથીયું (ભણતાં–ભણાવતાં –૧)

આજથી આ એક નવો વીભાગ શરુ કરી રહ્યો છું. આશા રાખું, બીજા મારા કેટલાક અટકી કે બંધ પડેલાઓની જેમ આને પણ એ રોગ ન લાગી જાય ! – જુ.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

(ભણતાં–ભણાવતાં –૧)

શાળાનું પ્રથમ પગથીયું ચડ્યા 

 

ભણવું એક વાત છે ને ભણાવવું તે બીજી જુદી વાત.

ભણતાં ભણતાં – થોડા મોટા થયા પછી – શીક્ષકના કાર્યને સમજવાનુંય થતું રહેતું હોય છે. કેવળ ભણવું અને ભણવાની સાથે સાથે ભણાવનારનું ભણાવવાનું કાર્ય સમજવા મથવું એ બન્ને બાબત અલગ છે પણ અમુક ઉંમર કે અમુક પ્રકારની સમજણ વીકસ્યા પછી એ બન્ને કાર્યો કંઈક અંશે સાથે ચાલતાં હોય છે. મારું ઘડતર કંઈક એવા પ્રકારનું કે નાનપણથી જ શીક્ષકોનાં કપડાં, પહરવેશની રીતભાત, એમની લઢણો અને કંઈક અંશે ભણાવવાની પદ્ધતી પણ નીરીક્ષણે ચડતી રહેતી ! (પણ એ બધું તો હવે પછી વારા પછી વારાએ…)

છએક વરસ પૂરાં થતાં શાળાએ જવાનું સહજ હતું. ઉમરાળાની શામલાલજીની હવેલીના મુખીયાજીનો દીકરો ભણવા બેઠો ત્યારે શાળાના અમુક શીક્ષકો સીવાય એ છોકરા અંગે કોઈને ખાસ કશું લાગ્યું હોય એ શક્ય નહોતું. ૧૯૫૦ની આસપાસ આ પ્રસંગ બન્યો હશે. એક થેલી અને એમાં પાટીપેન સીવાય કશું સાથે લેવાયું હોય એવું લાગતું નથી.

હા, શાળાએ દાખલ થવાનો પ્રથમ દીવસ હોવાનું જે માહાત્મ્ય છે તેના અનુસંધાને કપાળે ચાંલ્લો, હાથમાં શ્રીફળ, સાથે આવનાર કને કેટલુંક નાણું અને – “ભણીગણીને ખુબ હોશીયાર બનો”નો વણલખ્યો આશીર્વાદ.

બીજું તો કંઈ યાદ પણ ક્યાંથી હોય  ? સરસ્વતીની જીવનભરની આરાધનાનો એ પ્રથમ દીવસ ! ને તોય એ અંગે કશી જ માહીતી યાદ રહી શકે તેટલી ઉંમરનો અભાવ, આવા અતી મહત્ત્વના દીવસને કોઈ એક ખુણે મુકી દે છે.

થોડા મહીના પછી ભત્રીજો પણ દાખલ થયેલો જેને અંગે પણ કશું જ યાદ નથી.

પણ કાકાની સીનીયોરીટીએ એક દીવસ ભત્રીજાની તકલીફમાં મદદ કરેલી તે સાવ કરતાં સાવ યાદ રહી ગયું ! શાળા ચાલુ અને એને ઉલટી થયેલી. ઘરે જવાની રજા તો બન્નેને મળી ગયેલી પણ ઘરે સમાચાર કોણ આપે ? એટલે કાકાએ ફર્શ પર પડેલો બગાડ સાફ કરવા માટે એની જ કાપડની થેલીનો સદુપયોગ કરીને કામ ચલાવી લીધેલું ! અને પછી તો એ જ ભીની થેલીને લબડાવતાં લબડાવતાં ઘરે પહંચેલા.

કાકાને ધન્યવાદ જેવું બક્ષીસમાં કાંઈ મળ્યું હતું કે નહીં તે યાદ રહે તેટલી બક્ષીસ યાદશક્તીની હજી મળેલી નહીં…..

પણ ઉમરાળાના શાળાજીવનના કેટલાક પાઠોમાંનો આ ઉલટીવાળો એક પ્રસંગ, અણગમાનો બનવાને બદલે ઉલટાનો કાકાભત્રીજા વચ્ચેની મૈત્રીનો ભાગ બનવાનો હતો.

વધુ હવે પછી –

તતકાળ મળ્યો

દોડવું ’તું ને ઢાળ મળ્યો

ભુખ્યાં થયાં ત્યાં થાળ મળ્યો.

રાજકુંવરી હશે અહીં કૈં –

સોનેરી આ વાળ મળ્યો.

ડુંગર ડુંગર બહુ બહુ ખુંદ્યા

હીરો ઘર–પરસાળ મળ્યો.

કરતાલોને અડકી જોયું

કેદારો  તતકાલ મળ્યો.

રાસ તણું બ્હાનું શું દીધું

હાથ બળ્યો ગોપાળ મળ્યો.

 

– જુગલકીશોર