અર્પણ

તપે
તપ; તપતી રહે માતૃભૂમિ
;

રટે,
રટતી રહે સહુ સંતાનનાં સુખ, ને


જપે,
જપતી રહે માળા, “વિદેશે–પ્રદેશે વસ્યાં જનસહુ
લહે સુખશાંતિ ને સંપ.”


ચહે –
ચહકતી રહે ખગ થકી નભે ને ચહે –

“વહે,
વહેતી રહે સરલ માતૃભાષા બધે પાવની,
કરે જનમન પ્રસન્ન, સરજાવતી નવલ કાવ્યધારા
અને
ફરકાવતી વિજયધ્વજા બધે.”


*** *** ***
હવે
તપન તો સપન ! જુઓ આભ ગોરંભતું દીસે
પણે !


કરે અર્પણ ગ્રીષ્મ ! કૃતિ આ આગવી, સહુજનતણી સામટી
તને –
પરમસુખ વર્ષા ! આવ અવ.

– જુગલકીશોર.

વીદે વીચા રેવાવિર રદ !

પાંચેક વરસનીય ઉંમર નહીં હોય.

ઉમરાળાની હવેલીના મુખીયાજીનું કુટુંબ હવેલીની શેરીમાં, હવેલીથી ચારેક ઘર આઘે રહેતું. મુખીયાજી જેઠાલાલ અને સાંકુબાને પાંચ સંતાનો. ત્રણ દીકરા ને બે દીકરી. સૌથી નાનો આ સમયે પાંચેક વરસનો માંડ.

એની યાદશક્તી વખણાતી, બહુ. એક વાર એવું બનેલું કે કોઈની સાથે એ ધોળા કે ઢસાજંક્શને ગાડીની રાહમાં બેઠેલો તે દરમ્યાન સા…મે એક દુકાન પરનું એક પાટીયું જોયાં કરે. એ વખતે નીશાળે બેસવાને હજી વાર હતી એટલે કક્કો કે બારાખડી તો ક્યાંથી હોય ? પણ સાઈનબોર્ડના પાટીયા પરના અક્ષરોનો વળાંક એને કોઈ ચીત્ર જેમ ચોટી ગયો હશે.

ઘરે આવીને એણે મોટાભાઈની સ્લેટમાં પાટીયાના અક્ષરો આવડ્યા એવા ચીતરીને કોઈને બતાવ્યા હશે, તે ઘરમાં બઘડાટી બોલી ગઈ !

એ, આ જોવો તો, જુગલે પાટીમાં લખ્યું છે ‘કમલ બીટર ખસ’ !! (૭૨ વરસ પછી આજે એ નામ મનેય યાદ નથી પણ એ જમાનામાં આ શેનું હશે એ ખબર નથી.)…..નીશાળે જવાને હજી વાર હતી ને તોય દુકાનનું આખું નામ લખી દેનારને કુટુંબનો મેગસેસે મળી ગયેલો. ત્યાર બાદ વરસો સુધી, નહીં દાયકાઓ સુધી આપણા રામની છાતીએ એ એવોર્ડ શોભતો રહ્યો.

ઉમરાળાના એ ઘરે હમણાં પાંચેક વરસ પહેલાં જવાનું થયું  ત્યારે શામલાલ બાપાની હવેલીએ માથું ને હૃદય નમાવવા ગયેલા. હવેલી હજી એની એ જ ! કેટલાક સાવ સાધારણ ફેરફારો સીવાયનું બધ્ધું જ સાત સાત દાયકા વીંધીને હૈયાને ખુણુેખુણે વ્યાપી વળ્યું……..હૈયાની ધડક અને આંખોના ભેજમાં જાણે આખો જનમારો આવી વસ્યો ! 

પણ પછી તો ભાભીએ કહ્યું કે હાલો, આપણું મકાન પણ જોતાં જાઈં.

મારું હૈયું ફફડી રહ્યું ! શું એ મકાનને હું જોઈ શકીશ ? આટલા લાંબા વીયોગ  પછી એ મકાનની દીવાલોને હું તાકી શકીશ ? જન્મ્યા પછી ચાલતાં શીખીને જ્યાં પહેલી જ પગલી પડી ’તી ને પછી તો દોટમદોટ થઈ શકી ’તી એ ભુમીનો સ્પર્શ શું કરી બેસશે ?!

પણ ગયાં. મકાનમાલીક બહેને પુછ્યું કોનું કામ છે ?! શું જવાબ હોઈ શકે ?! કોનું કામ હતું, અહીં આવવા પાછળ ? “અરે, બહેન, અમે અમને જ મળવા આવ્યાં છીએ – સીત્તેર વરસ પહેલાંનાં અમે અમને જ મળવા આવ્યાં છીએ !! ”  

આવકાર સાથે અમે અંદર ગયાં. સીત્તેરેક વરસનો આ ડોસો કાંઈ બાળક બનીને દોડાદોડી તો કરી ન જ શકે ! સ્થીર થઈને ઉભા રહી જવાયું. હલવાથીય જાણે કે કશું – રઝોટીની જેમ જાણે ખંખેરાઈ જવાનું  ના હોય, એમ સજ્જડ થઈ જવાયું…..આજુબાજુ કેટલાક આંટા માર્યા, પણ હવે માલીકી કોઈ બીજાની હતી એટલે ખુણેખુણો તો ક્યાંથી જોવાય ?! કેટલીય જગ્યાઓને યાદ કરીને એકબીજાને ગણાવતાં રહ્યાં. આ રસોડું, અહીં દાદરો હતો, પાછળનું નળકોળીયું હજી છે કે કેમ ? વગેરે વાતોને મકાનમાલીકણ ભાવથી સાંભળી રહ્યાં. એમનેય અમારો ચેપ લાગ્યો હશે. 

છેલ્લે મારી નજર ફળીયું વટાવીને સામેની ઓશરી અને એના દાદરા સુધી ગઈ. દાદરો જ્યાં પુરો થતો હતો તે ઉપરના ઓરડાની દાદરાની પછીતની દીવાલે જોવા મથ્યો પણ એ જગ્યા ફેરફારાઈ ગઈ હતી……ને તોય મેં ત્યાં સીત્તેર વરસ પહેલાં  જે લટકતી તે ડંકાવાળી, ધીરજલાલે આપેલી ઘડીયાળ કલ્પી લીધી. ડંકા તો ન સંભળાયા પણ એ ઘડીયાળની તરત નીચે લખેલી લીટી મનચક્ષુ વડે વંચાઈ ગઈ…….“દર રવિવારે ચાવી દેવી”………!

આટઆટલાં વરસો વીંધીને, આ જ લીટીજેને હું ઉંધેથી વાંચીને જ બોલતો તે આખી લીટી ડંકાની જેમ રણકી ઉઠી –

“વીદે વીચા રેવાવિર રદ !!! ” 

– જુગલકીશોર