ગુજરાતી સૉનેટમાં શું શું અનીવાર્ય ?

સહપાઠીઓ, આજે સૉનેટ અંગેનો આ છેલ્લો હપ્તો છે. પોતાના લેખને અંતે કેટલાંક તારણો શ્રી ઉ.જોશીએ મુક્યાં છે એની રજુઆત સાથે આપણે સૉનેટની યાત્રા પુરી કરીશું. સૌના સહકાર સાથે, આ એક મહત્વનું કાર્ય સંપન્ન થયાનો સહેજે આનંદ છે. ખાસ કરીને ગાંધીદર્શન જેવા મહત્વના બ્લોગની શરુઆત હવે થઈ ચુકી હોઈ આવા અભ્યાસ લેખો આપવાનું હવે લગભગ દુષ્કર બની જશે. મારા … વાંચન ચાલુ રાખો ગુજરાતી સૉનેટમાં શું શું અનીવાર્ય ?

Advertisements

ગુજરાતી સૉનેટમાં શું શું અનીવાર્ય ?

સહપાઠીઓ, આજે સૉનેટ અંગેનો આ છેલ્લો હપ્તો છે. પોતાના લેખને અંતે કેટલાંક તારણો શ્રી ઉ.જોશીએ મુક્યાં છે એની રજુઆત સાથે આપણે સૉનેટની યાત્રા પુરી કરીશું. સૌના  સહકાર સાથે, આ એક મહત્વનું કાર્ય સંપન્ન થયાનો સહેજે આનંદ છે.   ખાસ કરીને ગાંધીદર્શન જેવા મહત્વના બ્લોગની શરુઆત હવે થઈ ચુકી હોઈ આવા અભ્યાસ લેખો આપવાનું હવે લગભગ … વાંચન ચાલુ રાખો ગુજરાતી સૉનેટમાં શું શું અનીવાર્ય ?

ગુજરાતી સૉનેટમાં શું શું અનીવાર્ય ?

સહપાઠીઓ, આજે સૉનેટ અંગેનો આ છેલ્લો હપ્તો છે. પોતાના લેખને અંતે કેટલાંક તારણો શ્રી ઉ.જોશીએ મુક્યાં છે એની રજુઆત સાથે આપણે સૉનેટની યાત્રા પુરી કરીશું. સૌના  સહકાર સાથે, આ એક મહત્વનું કાર્ય સંપન્ન થયાનો સહેજે આનંદ છે.   ખાસ કરીને ગાંધીદર્શન જેવા મહત્વના બ્લોગની શરુઆત હવે થઈ ચુકી હોઈ આવા અભ્યાસ લેખો આપવાનું હવે લગભગ … વાંચન ચાલુ રાખો ગુજરાતી સૉનેટમાં શું શું અનીવાર્ય ?

પ્રાસમાં ધ્વનીસામ્ય

સૉનેટ અંગે શ્રી ઉમાશંકર જોશી   (હપ્તો – ૮)   સૉનેટમાં પ્રાસયોજના – ૨   પંક્તીને છેડે એક સરખા ઉચ્ચારો આવે અને તેથી ધ્વનીની સમાનતા રચાય તથા બબ્બે પંક્તઓનો સંબંધ ધ્વની દ્વારા ઉભો થાય ત્યારે તેને પ્રાસ કહે છે. અંગ્રેજી શબ્દ rhymeને આ પ્રાસ શબ્દ સાથે સીધો સંબંધ છે.   ખાસ કરીને ગીતોમાં ધ્રુવપંક્તીની સાથે દરેક … વાંચન ચાલુ રાખો પ્રાસમાં ધ્વનીસામ્ય

પ્રાસ એ સૉનેટની શોભારુપ અલંકાર છે.

( સહપાઠીઓ !   આજે હવે આપણે જ્યારે સૉનેટ લેખમાળાના અંતીમ તબક્કે છીએ ત્યારે એ જણાવવાનું હું જરુરી સમજું છું કે સૉનેટની મુખ્ય શરતોમાંની આ પ્રાસની શરત મહત્વની હોવાની સાથે એ શરત બહુ જ અટપટી અને ઝીણી વીગતોમાં આપણને ઉતારે છે. આ અંગે શ્રી ઉમાશંકરભાઈએ બહુ જ ઉંડાણમાં જઈને સમજુતી આપી છે. આ વીભાગને બને … વાંચન ચાલુ રાખો પ્રાસ એ સૉનેટની શોભારુપ અલંકાર છે.

સૉનેટમાં કેટલામી પંક્તીએ વીચાર–ભાવ પલટો આવે છે?

સૉનેટમાં આવતા ભાવ–વીચારના પલટાઓ અને પંક્તીસંખ્યાની વાત ‘ હમ્પીનાં ખંડેરોમાં ’           (મંદાક્રાન્તા)   ઊગી પોષી પૂનમ તરુનાં ઝુંડ પૂઠેથી ધીરે. એ આલોકે શિશિર સહસા ચોંકી ઊઠયા શી જાગી... વાયો ધીમે રહી સૂસવતો ભ્રાન્ત જેવો સમીરે, ઘૂમી ર્ હેતો અહીંથી તહીં તે સૂનકારે અભાગી. પેલું પમ્પા સરવર અને અદ્રિ આ માલ્યવાન; ધારે ફીકી સરલ સુષમા તુંગભદ્રા–તટો … વાંચન ચાલુ રાખો સૉનેટમાં કેટલામી પંક્તીએ વીચાર–ભાવ પલટો આવે છે?

સૉનેટમાં ૧૪ પંક્તીઓ અને તેનું વીભાજન.

સૉનેટનું બાહ્ય સ્વરુપ –   (હપ્તોઃ ૫)   સ્થુળ દૃષ્ટીએ જોતાં સૉનેટમાં જે જરુરી તત્ત્વો છે તે મુખ્યત્વે આટલાં ગણાયઃ   ૧) પંક્તીસંખ્યા, ૨) પંક્તીવીભાગ, ૩) પંક્તીમાપ અને ૪) પ્રાસયોજના. આ બધાંને ટુંકમાં વારાફરતી જોઈ જઈએ –   સૉનેટમાં કેટલી લીટી જોઈએ ? એ ચૌદ લીટીનું હોય છે, ને એટલા માત્રથી ઓળખાઈ જાય છે. શા માટે ચૌદ … વાંચન ચાલુ રાખો સૉનેટમાં ૧૪ પંક્તીઓ અને તેનું વીભાજન.