બ્લૉગજગતના માનીતા વાર્તાકાર પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીજી

શ્રી પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રી અને તેમનો બ્લૉગ “પ્રવીણશાસ્ત્રીની વિવિધ વાતો”

https://pravinshastri.wordpress.com/

 

હાઈસ્કૂલનાં વર્ષોથી જ એમણે કાલ્પનિક વાતો લખવાનું શરૂ કરી દીધેલું ! દશમાં ધોરણમાં હતા ત્યારે જ એમની પહેલી વાર્તા “પાગલની પ્રેયસીઓ” ‘નવવિધાન’માં છપાઈ ! પછી તો ૧૯૫૯ સુધીમાં એમની વાર્તાઓ ફિલ્મ મેગેઝિન ‘છબી’માં અને કેટલાંક સામયિકોમાં છપાતી રહી. પણ આ લેખન, નાટકો જોવાનું ને અનેક સામાજિક પ્રવૃત્તિના ધખારામાં અને ઉપરાંત પાછું છોકરાં ભણાવતાં ભણાવતાં ભણવાનું થતું રહ્યું…..

એનો ફાયદો તો કોને ખબર, પણ એમના અભ્યાસને જબરી નુકસાની ગઈ ! ઇન્ટર સાયન્સમાં જ વર્ષ બગડ્યું….પણ એ જ વસ્તુએ વાંચવા-લખવાના કામને તિલાંજલિ આપી દીધી ! પછી તો પ્રવીણભાઈ અમેરિકા ગયા, ૧૯૬૮માં. ૪૧ વર્ષ પછી ૨૦૦૯માં ૭૦ વર્ષની ઉમ્મરે નિવૃત્ત થયા.

તેઓએ કહ્યા મુજબ “અમેરિકામાં કોઈ મને જાણે નહિ, હું કોઈ સંપાદક કે કે તેમના પ્રકાશનને જાણું નહીં. ૧૯૫૯થી ૨૦૦૯ સુધીના નામાંકિત સર્જકો અને તેમના સુપ્રસિદ્ધ સર્જનોથી હું તદ્દન અજાણ. હવે થોડાં નામો જાણતો થયો છું.

હરનિશ મારો કૉલેજ મિત્ર. એની મારફત ઉત્તમભાઈની ઓળખાણ થઈ. એમણે બ્લોગમાં મારી વાર્તાઓ પોસ્ટ કરવા કહ્યું. “બ્લૉગ” કઈ બલા છે તે ખબર નહિ. પણ પીડીએફની ફાઈલ ખોલીને કોઈના બ્લૉગની વાર્તા વાંચતા પણ આવડે નહિ ! ગ્રાન્ડ ડૉટરને મસ્કા મારીને જેમતેમ “પ્રવીણ શાસ્ત્રીની વાર્તાઓ” નો બ્લૉગ ૨૦૧૨ “એપ્રિલ ફૂલ”ને દિવસે શરૂ કર્યો….ને પહેલી જ કોમેન્ટ સુરેશ જાનીની આવી, “સાલો એપ્રિલ ફૂલ બનાવી ગયો.”

એક માત્ર ડૉ.ચંદ્રવદન મિસ્ત્રી સાહેબે કોમેન્ટ કરી. મને સમજાવ્યું કે એબાઉટનું પેઈજ ઉમેરો. તમારો પરિચય આપો. મિત્રોને ઈ મેઇલ દ્વારા બ્લૉગ અને નવી વાર્તાની માહિતી આપતા રહો. દરેક વખતે મારે કૉલેજમાં ભણતી મારી પૌત્રીની મદદ લેવી પડતી. એને ગુજરાતી વાંચતા લખતાં આવડે નહિ. ખૂબ માથાકૂટ થાય ને બિચારી કંટાળે !”

૨૦૧૨થી શરૂ થયેલા તેમના બ્લૉગ પર ૪૧ લખાણો મુકાયાં હતાં જે ૨૦૧૭માં ૧૫૬ને આંકડે પહોંચેલાં. પણ ૨૦૧૮નો વરસનો ફાલ એકંદરે સારો રહ્યો – ઓક્ટો મહિના સુધીમાં ૧૯૩ લખાણો મુકાયાં છે.

એમના મુલાકાતીઓ, એમની વિઝિટસ કે પછી એ સૌની કૉમેન્ટો–લાઇકો વગેરે બાબતે પ્રવીણભાઈનું મંતવ્ય ધ્યાન ખેંચનારું છે ! કહે છે કે વર્ડપ્રેસના આંકડાથી પોરસાઈ જવા જેવું નથી. કૉમેન્ટ કે લાઇક એ છેતરામણી વસ્તુ છે ! વરસના ૩૬૫ વિઝિટર બતાવે તેનો અર્થ દરરોજનો એક નો એક વિઝિટર પણ હોઈ શકે છે !! લાઇકનું બટન દબાય તેથી માની લેવાય નહીં કે તેઓએ લખાણ વાંચ્યું જ છે !

તોય આપણે તો એટલું જાણી શકીએ છીએ કે એમના આ બ્લૉગ પર ૨૦૧૨થી આજ સુધીમાં ૧૦૭૮ લખાણો મુકાયાં છે; ૧,૫૨, ૬૩૧ વ્યૂઝ મળ્યાં છે ને ૬૧, ૫૦૦ જેટલા વિઝિટરો એમને આંગણે આવી ગયાં છે.

એમના બ્લૉગ “પ્રવીણશાસ્ત્રીની વિવિધ વાતો”ના મેનૂ – પેઇઝિસ પર જે શીર્ષકો છે તેમાં

  • ABOUT
  • વહેતી વાર્તા ”શ્વેતા”
  • રિવર્સલ (ચોરો)
  • INDEX-અનુક્રમ એ ચાર પાનાં છે.
  • ABOUTમાં એમણે પોતાની વાત બહુ જ વિગતે કરી છે. એમની નિખાલસતા એમાં જોવા મળે છે. એને આધારે જ કહી શકાય છે એમનું સર્જનકાર્ય પ્રયત્નથી થયું નથી, બલકે સર્જનસંસ્કાર એમનામાં પહેલેથી જ છે. નાની ઉંમરે છપાયેલી ત્રીજી જ વાર્તા એમને એ જમાનાના રૂ. ૧૫નો પુરસ્કાર અપાવે છે. એમણે કબૂલ્યું છે કે સાહિત્ય કે સાહિત્યકારોનો એમને નહિવત્ પરિચય હતો. છતાં તેઓએ લખ્યું… નહીં, સર્જ્યું છે ! એમની જ એક વાર્તા વાર્તામાંથી નવલકથા બની જાય છે ! વાસ્તવચિત્રો એમના શબ્દોથી આબેહૂબ પ્રગટ થઈ જાય છે. નજર સમક્ષ હોય તેમ એમનાં પાત્રોને આપણે જાણે કે ‘જોઈ’ શકીએ છીએ !

એમના મેનૂ ઉપર શ્વેતા વાર્તા છે, તો ‘રિવર્સલ’ શીર્ષકથી લખાતી એક નિયમિત મળતા રહેતા જૂથની કાલ્પનિક છતાં રોજબરોજની વાસ્તવિક વાતો છે. આ એક જાતનો ચર્ચાચોરો છે જયાં રોજિંદા જીવનને જોઈ શકાય છે. ચોથું પાનું INDEX પર તો એમનાં લખાણોની આખી યાદી છે. એમના વાચકો માટે તૈયાર ભાણું…..

એમનાં લખાણોની કૅટેગરીઝમાં એમણે વ્યક્તિગત લેખકોને જુદી કૅટેગરીથી મૂક્યા છે ! પરિણામે એમની કેટલીક કૅટેગરી ઝટ નજરે ચડતી નથી. જુઓ આ યાદી –

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા”

નવીન બેન્કરની વાતો” 

Gujarati Novel 

Gujarati Stories

Music Video

SELECTED FROM FACEBOOK

Uncategorized 

शास्त्रीय संगीत और मनभावन फिल्मी गीत. 

કાવ્યગુંજન

કૌશિક ચિંતન 

ચન્દુ ચાવાલા 

પટેલ બાપાનું રિવર્સલ 

ભરત મહેતા અને ફિલોસોફી 

શ્રી શરદ શાહની વિચારધારા

શ્વેતા-નવલકથા 

હરનિશ જાનીની હાસ્ય પ્રસાદી

હકીકતે અન્ય લેખકોના બ્લૉગ કે સાઇટોને એક જ શીર્ષક નીચે દરેકનું નામ વંચાય તે રીતે મૂકીને પોતાની કૅટેગરીઝને અલગ પાડી શકાઈ હોત.

હવે કેટલાક સમયથી તેઓ ફેસબુકે જોવા મળે છે. ત્યાં તો તેમનું અલગ જ સામ્રાજ્ય જામ્યું છે ને તે એક અલગ જ વિષય છે એમની ઓળખ માટેનો. સવારે જાગતાંમાં ને રાતે સૂવા જતાં પહેલાં તેઓ તેમના વાચકોને ચૂંટલી ખણતાં રહીને અનેક વિષયો પર ખેંચી જાય છે. પણ અહીં આપણી વાતથી એ જુદો જ વિષય હોઈ તેનો લાભ નહીં લઈ શકાય.

આ બ્લૉગ વિષે પણ હજી ઘણી મજાની વાતો કરી શકાય તેમ છે પરંતુ મારી આ લેખણ થોડી ટૂંકી પડતી માનું છું. હું કોઈ વિશ્લેષક કે વિવેચક નથી. કેવળ ભાવકરૂપે આ દર્શન કરાવ્યું છે. છતાં આ લખાણને પકડીને એમના બ્લૉગની સફર અવશ્ય કરવી જોઈએ.

એમનાં લખાણોને અને પ્રવીણભાઈ ખુદને પણ મારી શુભેચ્છાઓ હું એમના અને મારા વાચકો વતી આપું છું.

Advertisements

આપણા બ્લૉગર “વિનોદવિહારી” વિનોદભાઈ પટેલ

બ્લૉગજગતમાં “વિનોદવિહાર !!”

– જુગલકિશોર

 

‘A Pleasure trip’ ગણીને વિનોદભાઈએ ‘વિનોદ વિહાર’ નામક બ્લૉગ શરુ કર્યો તે તારીખ બરાબર સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૧ની પહેલી તારીખ હતી. ને એમની ઉંમર હતી ૭૫ વરસ ! આ ઉંમરે પણ માણસ આવી રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ આરંભીને બાકી વધેલા સમયનો સદુપયોગ કરી જાણે છે.

હાઈસ્કૂલના અભ્યાસકાળ દરમિયાન જ ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા લેખકોનાં પુસ્તકોના વાચને એમને લેખન પ્રત્યે પણ રસ જગાડેલો. બાકી હતું તે શાળા-છાત્રાલયના ભીંતપત્ર ‘ચિનગારી’નું સંપાદકકાર્ય કરવાની તક પણ મળી ગયેલી ! ૩૫ વર્ષો વ્યવસાય અને કૌટુંબિક જવાબદારીઓએ સાહિત્યરસમાં ઓટ આવી ખરી પરંતુ ૧૯૯૪માં જોબમાંથી નિવૃત્તિ લીધા પછી અમેરિકામાં કાયમી વસવાટ થતાં જ ભીતરમાં પડેલો સાહિત્યરસ ફરી તાજો થાય છે. એટલે અમેરિકા આવીને કમ્પ્યૂટર શીખી, લેપટોપ ખરીદી, એમાં ગુજરાતીમાં લખવાનું શીખી લીધું !

‘વિનોદ વિહાર’ બ્લૉગની પ્રથમ જ પોસ્ટમાં તેઓએ બ્લૉગના હેતુઓ જણાવ્યા હતા તે મુજબ :

‘’આ બ્લૉગના માધ્યમ દ્વારા મારામાં પડેલા સાહિત્યિક અને આધ્યત્મિક રસની અભિવ્યક્તિ તો થશે જ એ ઉપરાંત એ એક social mediaનું પણ કામ કરશે. એના માધ્યમથી ઘણા નવા સાહિત્યપ્રેમી મિત્રોનો પરિચય પણ થશે. સદવિચારોની કદર બુઝી જાણનાર મિત્રો અને સ્નેહીજ્નોનું બ્લૉગ એક મિલનસ્થાન બનશે. મારી ૭૫ વર્ષની ભાતીગળ અને સંઘર્ષમય જીવનયાત્રા દરમિયાન મનમાં જમા પડેલા અનુભવો અને વિચારોનું ભાથું આ બ્લૉગના માધ્યમથી બહાર લાવવાની આ તક છે. તેને વધાવતાં ખૂબ સંતોષની લાગણી થાય છે. શારીરિક શક્તિ જોકે  પૂરેપૂરો સહકાર ભલે ન આપતી હોય પણ મારી યાદદાસ્ત, બુદ્ધિ અને વિચારશક્તિ પ્રભુકૃપાએ હજુ પહેલાં જેવી જ સાબુત છે. જ્યાં સુધી એ ચાલે છે ત્યાં સુધી એનો ઉપયોગ કરીને આપ સૌના સહકારથી ગુજરાતી ભાષામાં અને કોઈ વાર અંગ્રેજી ભાષામાં પણ મારી સાહિત્યિક અને આધ્યત્મિક અભિવ્યક્તિ દ્વારા સુજ્ઞ વાચકોને વિનોદ વિહાર કરવાની આ તક ઝડપતાં ખૂબ આનંદ અનુભવું છું. બ્લૉગની આ પ્રવૃત્તિ મારી એકલતા ઓછી કરવાનું માટેનું ઓસડ પણ બનશે.’’

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદયાત્રા બ્લૉગશીર્ષક સાથે ટૅગરૂપે રહેલું આ સૂત્ર સંક્ષેપમાં જ સઘળું જણાવી દે છે.

‘વિનોદ’ના આ વિહારને આજકાલ કરતાં સાત વરસ ને બે મહિના થયા છે. આટલા ગાળામાં તેમના બ્લૉગ પર વિહારાર્થે આવનારા વાચકો નહીં નહીં તોય સવાસોથી વધુ દેશોમાં વસે છે ! પણ મુખ્યત્વે જે દેશોમાં તેમના વાચકો છે તે 415123 ભારતમાં, 144587 અમેરિકામાં, 6109 યુકેમાં, 7189 કેનેડામાં, 1129 ઓસ્ટ્રેલિયામાં, 1058 સિંગાપોરમાં, 1058 આરબદેશોમાં, 667 પાકિસ્તાનમાં અને 506 હોંગકોંગ– SAR ચાઇનામાં વસે છે.

વિનોદભાઈના આ બ્લૉગ પર ગયા મહિના સુધીમાં જે લખાણો મૂકાયાં તેની સંખ્યા કુલ સાડા બારસો આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. ૧૨૫૦ જેટલાં લખાણોમાંના અરધોઅરધ લખાણો એમનાં પોતાનાં છે. પણ વધુ ધ્યાન ખેંચનારી બાબત તો તેમના વાચકો દ્વારા તેમને મળતો પ્રતિસાદ છે. એક જ વર્ષમાં તેમના મુલાકાતીઓની સંખ્યા હતી 202552 ! જ્યારે આટલા સમયગાળાના કુલ મુલાકાતીઓ 625,865થી પણ વધુ હતા !!  સવાસોથી વધુ બ્લૉગરોની સાથે તેમના કુલ ફોલોઅર્સ ૩૫૦ છે ! એમને મળેલા લેખિત પ્રતિભાવો (કોમેન્ટિકાઓ) ૫૮૪૨ને ધ્યાનમાં લેતાં કહી શકાય કે દરેક લખાણને આશરે પાંચેક વાચકો પ્રોત્સાહક જવાબ લખીને આપે છે ! કોમેન્ટ માટેની આજકાલ જે ઝંખના જોવા મળે છે તે જોતાં, દુષ્કાળના સમયમાં આ તો બહુ મોટી વાત ગણાય. (જોકે આ વાત બ્લૉગજગતની છે. ફેસબુક જેવા માધ્યમોમાં વરસતા વરસાદની સામે બ્લૉગોનાં ખેતરો તો કોરાં જ ગણાય ને !) ખાસ કરીને બ્લૉગજગતમાંનાં લખાણો વાચનચિંતનપરસ્ત હોય છે જ્યારે સામાજિક માધ્યમો  ચર્ચાપરસ્ત ગણી શકાય. અહીં એક કોમેન્ટની પાછળ ઘણી વાર ભળતી જ ચર્ચાઓ જોડાઈ જઈને વાતનું ક્યારેક વતેસર કરી મૂકતી હોય છે. બ્લૉગરને માટે આ વાત પોસાય નહીં.

વિનોદભાઈએ પોતાની લેખિની પ્રતિલિપિ જેવા નેટસામયિક સુધી લંબાવી છે. ત્યાં એમની કુલ ૧૧૬ જેટલી રચનાઓ પ્રગટ થઈ ચૂકી છે. ત્યાં એમના વાચકોની સંખ્યા 86182 અને ફોલોઅરની સંખ્યા 691 છે.

એમના બ્લૉગ પરની કેટલીક વિભાગીય વિગતો જોઈએ તો તેમના બ્લૉગ પર જેને આપણ પેજીસ કહીએ છીએ તે મૅનૂનાં નામ આ પ્રમાણે છે, જે બ્લૉગવિઝિટરને હોમપેજ ઉપર તરત જ દેખાશે :

અનુક્રમણિકા

કેટલાક બ્લૉગ્સ/સાઈટ્સઃ

પ્રતિલિપિ પર મારી રચનાઓ

મનપસંદ વિભાગો

મારા વિશે

મારી ઈ-બુકો (ડાઉન લોડ)

મિત્રોની અને અન્ય ગમતી ઈ-બુક ડાઉનલોડ

એમનાં લખાણોના કુલ વિભાગો (કૅટેગરીઝ) તો ગણવા અઘરા પડે તેટલા છે. એમણે વ્યક્તિ પરિચયોમાં દરેક વ્યક્તિને એક કૅટેગરી આપી છે….આ વિભાગને વર્ગોમાં વહેંચી દેવાથી આ યાદી વધુ સરળ અને વ્યવસ્થિત બની રહે…

કેલેન્ડર વિભાગમાં ડોકિયું કરીશું તો જોવા મળે છે કે સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૧થી શરૂ કરીને નવેમ્બર, ૨૦૧૮ સુધીનાં ખાતાં ખૂલી શકે છે ! અહીં પણ દરેક મહિનાનાં લખાણોની સંખ્યા બતાવી હોત તો ઓર મજો આવેત !  

જમણી બાજુના ફલક (રાઇટબાર) પર તેમના જનની–જનકનો ફોટો ધ્યાન ખેંચે છે. નીચે તરત જ તેમનાં પત્ની કુસુમબહેનને અંજલિરૂપ તૈયાર કરાયેલી ઇબુક બતાવીને “કુસુમાંજલિ” શીર્ષક સાર્થક કર્યું છે. તો એમને બહુ ગમતા કેટલાંક બ્લૉગ–સાઇટોની ચિત્રલિંક મૂકીને તેમણે મૈત્રીભાવ પ્રગટ કર્યો છે.

અંતમાં, એમને પૂછતાં એમણે મોકલેલું કેટલુંક ચિંતન એમના જ શબ્દોમાં મૂકીને મારી વાત પૂરી કરીશ…..નહીં, પૂરી નહીં પણ અટકાવીશ, કારણ કે હજી એક વધુ બ્લૉગરમિત્રના બ્લૉગની વિગતો આપવાની બાકી છે !

 

વિનોદભાઈનો બ્લૉગઅનુભવ

 

“આજના ડીજીટલ સાયબર યુગમાં ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રચાર અને પ્રસાર માટે પ્રિન્ટ મીડિયાની સાથે સાથે બ્લોગ પણ એક અગત્યનું સાધન બની ગયું છે .

પહેલાં જે અખબારો અને સામયિકો લોકો પૈસા ખર્ચીને મંગાવીને વાંચતા હતા એ લગભગ બધું જ સાહિત્ય ઈન્ટરનેટમાં  કોમ્પ્યુટરના કી-બોર્ડ ઉપર આંગળીનું ટેરવું દબાવતાં જ વિના મુલ્યે વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ બન્યું છે .

વિશ્વભરમાં કેટલા બધા ગુજરાતીઓ વ્યવશાયઅર્થે સપરિવાર રહે છે ? એમાંના ઘણાખરા ગુજરાતીઓને એમના વ્યવસાયોમાં વ્યસ્ત રહેવા છતાં જીવન ઉપયોગી સાહિત્ય પોતાની ગુજરાતી ભાષામાં વાંચવાની ભૂખ પડેલી હોય છે,એને બ્લોગના માધ્યમથી સારી રીતે સંતોષી શકાય છે .

ખાસ કરીને પરદેશમાં નિવાસી બનેલા નિવૃત વયોવૃદ્ધ ગુજરાતી ભાષી સજ્જનો માટે તો ગુજરાતી બ્લોગ જગત એક આશીર્વાદ સમાન છે જે એમના તરફથી મળતા પ્રતિભાવોમાંથી જોઈ શકાય છે.ગુજરાતી બ્લોગ વિશ્વ આજે કુદકે અને ભૂસકે વિસ્તૃત થતું જાય છે.

આ બધા ગુજરાતી બ્લોગોમાં રોજે રોજ એટલું બધું સાહિત્ય વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ હોય છે કે શું વાંચવું , શુ ના વાંચવું એની મીઠી મુંઝવણ અનુભવાતી હોય છે .આજે ૧૦૦૦ થી વધુ એકલા ગુજરાતી બ્લોગ જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

ચોમાસામાં એકાએક બહાર નીકળતા અળસિયાની જેમ ગુજરાતી બ્લોગની સંખ્યામાં વધારો તો થયો છે પરંતુ સંખ્યાની સાથે એ બ્લોગોમાં ભાષાની ગુણવત્તા  સચવાઈ કે જળવાઈ છે કે કેમ એ એક મોટો સવાલ છે.માતૃભાષાની શુદ્ધિનો આગ્રહ ભૂલાતો જાય છે.કવિતામાં છંદ જ્ઞાન અગત્યની જરૂરીઆત હોવી  જોઈએ પણ હાલ અછાંદસને નામે જોડકણાં જેવાં કાવ્યોની બોલબાલા થઇ રહેલી જણાય છે.

ફેસબુકનું માધ્યમ  આજે વિચારોની અભિવ્યક્તિ માટે અગત્યનું સાધન બની ગયું છે.આને લીધે બ્લોગોમાં સારું સાહિત્ય વાંચનારની સંખ્યા ઘટતી જાય છે .એને બદલે બહુ વિચાર કરવો ના પડે એવું સરળ અને સસ્તું સાહિત્ય હવે લોકોને ગમવા માંડ્યું છે.

આમ છતાં ગુજરાતી બ્લોગ વિશ્વમાં જેને ખરેખર સારા કહી શકાય એવા કેટલાક બ્લોગો ગુજરાતી ભાષા અને એની અસ્મિતા માટે બહુ જ સુંદર કામ કરી રહ્યા છે.

ગુજરાતી ભાષાની ચીંતા કરતા આવા કેટલાક  બ્લોગર મિત્રો એમની રીતે શુદ્ધ સાહિત્યની સામગ્રી પીરસી રહ્યા છે.વિશાળ બ્લોગ રૂપી સમુદ્રમાં ડૂબકી મારીને આજે ગુજરાતીઓ સાહિત્યરૂપી મોતીઓ પ્રાપ્ત  કરવાના સતત પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––

(હવે પછી જાણીતા વાર્તાકાર પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રીના બ્લૉગની વાતો – વહેલીતકે મૂકી શકું એવી આશા સાથે !!)

 

 

 

                                                 

 

      

 

 

 

દાવડાજી મારે આંગણે… …

નોંધ : સમગ્ર નેટજગતમાં એક બ્લૉગજગત પણ વસે છે. કેટલાંક સામાજીક માધ્યમોની માફક ભલે, ધમધમતું તે નહીં હોય પરંતુ બ્લૉગજગત લેખકો–વાચકો માટેનું એક બહુ મોટું સંપર્કસ્થાન બની રહ્યું છે. અહીં બહુ ફેંકાફેંકી ચાલતી નથી. કેટલાક લેખકો પોતાની ઉર્મીને અહીં વહાવીને સંતોષ લે છે તો કેટલાક અગત્યની માહીતી પ્રગટ કરતાં રહીને વર્તમાન જ નહીં પણ ભવીષ્યના વાચકો માટે એક સંગ્રહ તૈયાર કરી રહ્યાં છે. ભાષા, સાહીત્ય અને માહીતીસંગ્રહો એમ ત્રણ મુખ્ય ભાગો પાડીને કહીએ તો આ બ્લૉગજગતમાં છેલ્લાં બારેક વર્ષોથી અઢળક પીરસાયું છે……

કેટલાક નીષ્ઠાવાન બ્લૉગ/સાઈટ પ્રકાશકોની કામગીરી ધ્યાન ખેંચનારી હોય છે. આવી કેટલીક પ્રવૃત્તીઓને શક્ય તેટલી પ્રકાશમાં લાવવાની જરુર, જરુર જણાય છે. આ જ કારણ સર આજે “દાવડાનું આંગણું” એના પ્રકાશકને કહીને હું મારે આંગણે લઈ આવ્યો છું. જે કાંઈ માહીતી મુકાઈ છે તે શ્રી દાવડાજીના પોતાના જ શબ્દોમાં રહેવા દઈને તે પ્રગટ કરી રહ્યો છું…….આશા છે કે આપ સૌને ગમશે. – જુ.)

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

આંગણાંનું એક વર્ષઃ

મારા સુરતમાં રહેતા મિત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરના આગ્રહને વશ થઈ મેં દાવડાનું આંગણુંની ૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬ના શરૂઆત કરી. ત્યારે મારી ઇચ્છા એને એક બ્લૉગનું સ્વરૂપ આપવાની ન હતી. મારો વિચાર ૨૦૧૦થી ૨૦૧૬ની વચ્ચે મિત્રોને ઇ–મેઈલ દ્વારા મોકલેલાં મારાં લખાણ, જેમાંનાં મોટાભાગનાં આપોઆપ બ્લૉગ–પોસ્ટ બની અલગ અલગ બ્લૉગ્સમાં વિખરાયલા પડેલા હતા, તેમને એક જગ્યારે એકત્ર કરી સંગહી રાખવાનો હતો. આ નિર્ણયને અનુસરીને મેં અલગ અલગ ૧૬ ઇ–બુક્સ બનાવીને ‘દાવડાનું આંગણું’માં અપલોડ કરી.

માર્ચ ૨૦૧૭ સુધી બીજી કોઈ પ્રવૃત્તિ કરી નહીં. આ ચાર મહિનામાં માત્ર ૩૫૦૦ મુલાકાતીએ મુલાકાત લીધી, એમાનાં ૧૮૦૦ તો પ્રથમ મહિને કુતુહલવૃત્તિથી આવેલા. માર્ચ મહિનાની અધવચ્ચે મારા મિત્ર ડૉ. કનક રાવળ સાથે સલાહ કરી ૨૮મી માર્ચ ૨૦૧૭થી કલાગુરુ શ્રી રવિશંકર રાવળની સચિત્ર કથા અને એમનાં દોરેલાં ચિત્રોનું વિવરણ રજૂ કરવાની શરૂઆત કરી. આ નવા વિભાગને લલિતકળા નામ આપ્યું. આ વિભાગમાં સતત ૫૫ પોસ્ટ મૂકી, અને આંગણું મહેમાનોથી મહેકવા માંડ્યું. આ વિભાગમાં શ્રી ખોડિદાસ પરમારનાં ચિત્રો અને એમનું વિવરણ ૧૪ અઠવાડિયા ચાલ્યું. ત્યાર બાદ હોમાયબાનુની ફોટોગ્રાફીમાં પણ વાચકોએ સારો રસ દર્શાવ્યો.

૩જી જૂન ૨૦૧૭એ ‘ઉજાણી’ નામ આપીને વાચકોની કૃતિઓ સ્વીકારવાની શરૂઆત કરી. ઉત્સાહભર્યો પ્રતિસાદ મળ્યો. અત્યાર સુધીમાં ૫૦ મિત્રોની કૃતિઓ આંગણાંમાં મુકાઈ ચૂકી છે.

૧૭ મી જુલાઈ ૨૦૧૭ના આંગણાના સદનસીબે Bay Areaના જાણીતાં લેખિકા અને કવયિત્રી જયશ્રી વિનુ મરચંટે, ધારાવાહી વિભાગની જવાબદારી સંભાળી અને પોતાના અનુભવો લખવાની શરૂઆત કરી. આંગણાના મુલાકાતિઓની સંખ્યા વધવા લાગી. પ્રતિભાવો ઉપરથી લાગ્યું કે આંગણાંનું માન વધ્યું છે.

૨૯મી સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ના ગુજરાતના સાક્ષર શ્રી બાબુભાઈ સુથારે આંગણાંમાં ઝરૂખો વિભાગ શરૂ કરી, એમાં પોતાની આપવીતી મૂકવાની શરૂ કરી. આંગણાંની પ્રતિષ્ઠા વધી. અમેરિકાના વધારે જાણીતા સર્જકો આંગણાંમાં રસ લેવા લાગ્યા. આશા છે કે આંગણું સ્વચ્છ, શિષ્ટ અને લોકભોગ્ય કલા અને સાહિત્ય રજૂ કરવામાં આગળ વધતું રહેશે.

*****   *****   *****

સમયપત્રક :

આંગણામાં અઠવાડિયાના દરેક દિવસને એક વિષય આપવામાં આવ્યો છે અને તે મુજબ લખાણો નિયમિત પ્રસિદ્ધ થતાં રહે તે માટેના પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. આ સમયપત્રક આ પ્રમાણે છે :

સોમવાર : જીવનકથા, નવલકથા, ઈતિહાસ અને એક જ સર્જકની કૃતિઓ. સમયગાળો ૩ મહિનાથી છ મહિના.

મંગળવારઃ ઉજાણીઃ આંગણાના વાચકો અને મહેમાનોની કૃતિઓ, નિબંધ, વાર્તા, કવિતા, લેખ વગેરે.

ઉજાણીમાં આસરે ૬૦ લોકોના લખાણો મૂકાયા છે.

બુધવારઃ લલિતકળાઃ ચિત્રકળા, ફોટોગ્રાફી, શિલ્પકળા

લલિતકળામાં કલાગુરૂ રવિશંકર રાવળ, શ્રી ખોડિદાર પરમાર અને શ્રી કાર્તિક ત્રિવેદીની ચિત્રકળા, હોમાયબાનુ વ્યારાવાલા અને જગન મહેતાની ફોટોગ્રાફી મૂકાઈ છે.

ગુરુવારઃ મારો ખૂણોઃ સંપાદક પી. કે. દાવડા

પી. કે. દાવડાના લખાણ

શુક્રવારઃ ઝરૂખોઃ સંપાદક શ્રી બાબુ સુથાર

ઝરૂખોમાં શ્રી બાબુ સુથારના ૧૩ લેખ મૂકાયા છે, બીજા ૧૩ નિર્ધાર્યા છે.

કોઈપણ જાણીતા સાહિત્યકારની ૩ થી ૬ મહિના સુધી કૃતિઓ.

શનિવારઃ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮થી શરૂઆત શ્રી ગુર્જરીના સંપાદક શ્રી કિશોર દેસાઈના સંપાદકીયથી કરવામાં આવશે. ૩ મહિના માટે આ સ્લૉટ એમને આપ્યો છે.

રવિવાર : કોઈ પણ વિષય ઉપર જાણકારીઃ સંપાદક નક્કી નથી.

હાલમાં હું હોમિયોપેથી વિષે લખું છું.

*****   *****   *****

કેટલાક પ્રોત્સાહક પ્રતિભાવો :

એક વરસના ટૂંકા ગાળામાં આંગણુંનાં વાંચકોની સંખ્યા ૧૭૦૦૦ સુધી પહોંચી  ગઈ. ૧૧૦૦ જેટલા પ્રતિભાવો આંગણામાં મુકાયા. એટલા જ પ્રતિભાવો મને ઈ–મેઈલ દ્વારા મળ્યા.

અહીં નમૂના તરીકે મેં માત્ર થોડા પ્રતિભાવો જ રજૂ કર્યા છે :

ડૉ. દિનેશ ઓ. શાહ :

દાવડા સાહેબના આંગણાંમાં જનાર દરેકને વિવિધતા ભરેલી વાનગીઓ ભોજનમાં મળશે! હું તો નિયમિત સભ્ય તરીકે સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓનો આનંદ લઈશ.

જીગિષા દિલીપ પટેલ :

દાવડા સાહેબ, આપના આંગણાંનાં ચબૂતરામાં મોર, પોપટ, ચકલી, બુલબુલ બધાં પક્ષીઓ ચણતાં ચણતાં આનંદ કરી રહ્યાં છે. હું પણ એક નાનું પક્ષી બની આનંદ લઈ રહી છું. આંગણાંમાં વીણી વીણીને દાણા નાખવા બદલ આભાર.

ઊર્મિ રાવલ :

શ્રી દાવડાસાહેબ, હું રવિભાઈની પૌત્રી છું. મારા પિતા નરેન્દ્રભાઈ રવિભાઈના જ્યેષ્ઠ પુત્ર હતા. મારું મન આનંદ અને અન્ય પ્રકારની લાગણીઓથી ભરાઈ જાય છે, જ્યારે હું મારા બાપુ વિશે વાંચું છું કે કેવી રીતે દુનિયા એમને અને કલાક્ષેત્રમાં એમના કાર્યને યાદ કરે છે, અને એમના સાહિત્યના ક્ષેત્રના અનુદાનને સંભારે છે ! તમારા આંગણાંમાં આવીને મને આનંદ મળે છે. તમારી રચનામક પ્રવૃત્તિ વખાણવા લાયક છે. અમારા તરફથી હાર્દિક આવકાર ને આભાર. તમે મારા દાદાની યાદો સાચવી છે. હું તમને તમારી સફળતા માટે શુભેચ્છા આપું છું. ઈશ્વર કરે ‘દાવડાનું આંગણું’ સદા ફૂલે-ફળે.

ધીરજલાલ વૈદ્ય :

આત્મીય દાવડાજી, આપનું સંશોધન, અને તેની નિર્દંભ, નિર્પેક્ષ અને નિર્ભય સહજ અને સરળ હૈયાઉકલતભરી રજૂઆત અને તેનું આ રીતે સંકલન કરી, “દાવડાનું આંગણું”રૂપે સમાજને સમર્પણ દ્વારા, એક સાત્વિક માર્ગ-દર્શક પૂરો પાડ્યો છે.

 કૅપ્ટન નરેન્દ્ર :

દાવડાજી, આપના આંગણામાં પરબ છે, ભજનની અને જ્ઞાનની લ્હાણી છે. અમારા જેવા લોકો આવી, લાભ લઈ, બંને હાથ ઊંચા કરી ધન્યવાદની લાગણી બતાવી જતા રહેતા હોય છે. આવી જગ્યાએ હાજરીપત્રક અથવા વિઝિટરબુકની શી જરૂર? આપના ધ્યેયસૂત્ર મુજબ ‘રામ નામ લિયે જા આપના કામ કિયે જા’ ઉત્તમ માર્ગદર્શક છે.

પ્રવીણ શાસ્ત્રી :

આપનો બ્લૉગ સડસડાટ ઊંચાઈ પર પહોંચી રહ્યો છે. લાંબા સમય પછી મેં બ્લૉગની મુલાકાત લીધી. થોડું વાંચ્યું, ઘણું બાકી છે. એક આખો દિવસ બ્લૉગ પર ગાળવો પડશે. તોયે પૂરું તો ન જ થાય. તમે રિચર્ચ પાછળ ખૂબ જ પરિશ્રમ કર્યો છે. મિત્રો ચોક્કસ લાભ ઉઠાવશે જ.

હરનીશ જાની :

દાવડાસાહેબ, ખોડીદાસભાઈ જેવા કલાકારનો પરિચય કરાવતો સરસ ચરિત્રલેખ. સાહિત્યકારોએ આમાંથી ઘણું શીખવાનુ છે. એમની કૃતિઓ માણવાનો અવસર આપવા બદલ ધન્ય ! એકે એક કૃતિ અણમોલ છે. અભિનંદન – તમને અને કલાકારોને.

ડૉ. કનક રાવળ :

તમારું સંકલન એ અન્ય બ્લૉગ્સના તંત્રીઓ માટે ઉદાહરણરૂપ છે. તમે મારા પિતાના જીવન અને કાર્યને માન આપ્યું છે. તમે આ સંકલન માટે જે સમય આપ્યો છે, એના માટે હું હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યકત કરું છું.

જયશ્રી વિનુ મરચંટ :

ભાઈ, મને તમારું લખાણ ગમે છે. આદરણીય શ્રી મહેન્દ્રભાઈ મેઘાણી પછી, તમારી કાર્યશૈલીમાં, કોઈ પણ રચનાનું તાત્પર્ય કાઢી, કલાકારની જેમ ટૂંકાણમાં અને ચોકસાઈથી રજૂ કરવાની શક્તિનો પરિચય થાય છે. હું પણ તમારી જેમ લખી શકતી હોત તો કેવું સારું?

ડૉ. દિનેશ ઓ. શાહ :

વહાલા દાવડાભાઈ, તમારો બ્લૉગ માત્ર સાહિત્ય માટે રત્નોની ખાણ નથી પણ એમાંથી કલાનાં રત્નો પણ મળે છે. તમે જે દુર્લભ ચિત્રો રજૂ કર્યાં છે એ મેં અગાઉ કોઈ ફાઇન આર્ટના સામયિકમાં પણ જોયાં નથી. તમારો બ્લૉગ સાહિત્ય અને કલા પૂરી પાડતો એક ઉત્તમ શ્રોત છે.

*****   *****   *****

ભવિષ્યની યોજનાઃ

આંગણાંમાં સપ્તાહના દરેક દિવસે ગુજરાતી વાચકોને સ્વચ્છ અને સંસ્કારી સાહિત્ય અને સાથે સાથે કલાની જાણકારી મળતી રહે એવો સભાન પ્રયત્ન ચાલુ રહે અને એમાં ક્યાંયે ઢીલાશ વર્તાય.

ઊગતા લેખકોને લખાણ મૂકવા બીજા અનેક બ્લૉગ્સ ઉપલબ્ધ છે. આંગણામાં ઊગતા લેખકોને માર્ગદર્શન આપી શકે એવા અનુભવી લેખકોની કૃતિઓને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવશે.

કોઈ પણ કૃતિ રજૂ કરતી વખતે એના સર્જકના સર્જનાત્મક હક્ક્ને હાનિ પહોંચે એનું ખાસ ધ્યાન રાકવામાં આવશે.

આંગણામાં મુકાનાર પ્રત્યેક કૃતિ એની ગુણવત્તાને આધારે પસંદ કરવામાં આવશે. અમુક વિભાગમાં Time Slot આપવામાં આવશે, જ્યારે અન્ય વિભાગમાં એક કૃતિ મૂક્યા બાદ અન્ય સર્જકની કૃતિને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.

મારી ઉમ્મર ૮૨ વર્ષની થઈ હોવાથી, નજીકના ભવિષ્યમાં આંગણું કોઈ અન્ય યોગ્ય વ્યક્તિને સોંપી દેવાની પણ મારી ઇચ્છા છે.

*****   *****   *****

 

માતૃભાષાનાં ‘બળ’ અને ‘પ્રતાપ’ની અનોખી કહાણી : GRIDS

લક્ષ્મીજી અને “માતા સરસતી”નો સુભગ સમન્વય !

તાજેતરમાં બે આમંત્રણો મળ્યાં હતાં. બન્ને, પુસ્તકોનાં લોકાર્પણ માટેનાં હતાં. હાજર તો ન રહી શકાયું પણ બન્ને રચનાઓ મને GRIDS સંસ્થાના વડા દ્વારા જ હાથોહાથ મળી !

પુસ્તકો તો એના બાહ્ય કલેવરથી આકર્ષી ગયેલાં એટલે ઉપલક ઓળખ તો તત્કાળ કરી લીધી પણ એણે જે બીજી ઓળખ આપી તે ઉપરોક્ત સંસ્થા GRIDSની.

મારી માતૃસંસ્થા લોકભારતી જ જેમની પણ માતૃસંસ્થા છે તેવા ભાઈ શ્રી પ્રતાપ પંડ્યાને આપણે સૌ ઓળખીએ જ છીએ. પુસ્તકનો પ્રચાર અને પ્રસાર એ એમની ઓળખ બની રહી છે.

બીજી ઓળખ આપણા લોકવાંગ્મયના પ્રસારક શ્રી બળવંતભાઈ જાનીની ! ૧૯૭૪ આસપાસથી એમની સાથેનો સંબંધ આ સંદર્ભે તાજો થયો. એઓ તો હવે જગતપ્રવાસી જેવા છે.

આ બન્નેની ઓળખમાં “માતૃભાષા” અને “ગુજરાતી લેખકો–વાચકોના સંયોજન”ને પાયામાં રાખવાં પડે. પ્રતાપભાઈ પુસ્તકોના દાની તરીકે લક્ષ્મીની સહાયથી માતા સરસતીનો પ્રતાપ ધરાવે એટલે એમના સહયોગથી શ્રી બળવંતભાઈ જાની (શારદાના ઉપાસક)એ આ એક સંસ્થાની રચનામાં આગેવાની કરી –

“ગાર્ડી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ડાયસ્પોરા સ્ટડીઝ”

આ સંસ્થા અંગે ઘણું ઘણું લખવાનું હજી થશે જ. પણ અત્યારે તો એના પ્રકાશનકાર્યની જ વાત કરીને સંતોષ માનીશું. આ સંસ્થાના માનદ નિયામક શ્રી બળવંતભાઈ છે. “શ્રી પ્રતાપરાય પંડ્યા પ્રેરિત ‘ગ્રીડસ’ ડાયસ્પોરા ગ્રંથમાળા”ના મથાળા હેઠળ તાજેતરમાં જે કાર્યક્રમો થયા તેમાં એક તો પુસ્તકોનું પ્રકાશન અને બીજું ‘ડાયસ્પોરા રાઇટિંગ એવોર્ડ’ !!

આપણાં જાણીતાં લેખિકા બહેનો દેવિકા ધ્રુવ અને નયના પટેલનો સંયુક્ત પત્રવ્યવહાર થયો તેને પુસ્તકરૂપ આપીને લોકાર્પણ  હમણાં જ થઈ ગયું. (આ પુસ્તક અંગે શ્રી જાનીએ તો પ્રસ્તાવનામાં મજાની વાતો લખીને સાર્થ મૂલ્યાંકન કર્યું જ છે પણ મારી વેબસાઈટ પર પણ એની નોંધ મારી કલમે ન આપું તો મન ન માને !…હવે પછી એ પણ…)

બીજું પુસ્તક તે પ્રીતિ સેનગુપ્તાનો કાવ્યસંગ્રહ ‘અકારણ હર્ષે’ ! આમાં ચાર ભાષામાં લખાયેલાં કાવ્યો સંગ્રહાયાં છે.

પણ બીજી ખાસ બાબત તો એ છે કે પ્રીતિબહેનને આ વર્ષે ડાયસ્પોરા રાઇટિંગ એવોર્ડ પણ અપાયો છે !! ત્રણે સર્જકોને સાદર અભિનંદનો !

GRIDS અંગે તો ઘણું ઘણું લખવાનું થશે જ. અત્યારે તો નેટજગતના લેખકો અને નેટ–પ્રિન્ટ બન્ને જગતના વાચકોને ધન્યવાદ સાથે જણાવવાનું કે હવે પછી ગુજરાતી સર્જનોથી સુઘડ, સુંદર અને સુચારુ વાચનસામગ્રી મળતી રહેશે તેનો આનંદ માણીએ. બન્ને પ્રકાશનો ઊડીને આંખે વળગનારાં છે. નેટજગતમાં ખાસ કરીને ઈ–બુકના ઝંઝાવાતી વાયરામાં જે પ્રકાશનો થઈ રહ્યાં છે તેમાંનાં કેટલાંક સર્જનોનાં આંતર–બાહ્ય સ્વરૂપમાં અમુક અંશે જે નુકસાન જોવા મળે છે તેની સામે આ GRIDS દ્વારા બહુ મોટી મદદ આપણને મળવાની થશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.

આજ સુધીમાં પ્રગટ થઈ ચૂકેલાં પ્રકાશનો આ મુજબ છે :

  • મારી બારી માંહેથી                    પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા
  • દેશાંતર                                    તરુલતા મહેતા
  • આથમણી કોરનો ઉજાસ           દેવિકા ધ્રુવ–નયના પટેલ
  • દરિયાપારનું દૃષ્ટિબિંદુ                વલ્લભ નાંઢા
  • અકારણ હર્ષે                            પ્રીતિ સેનગુપ્તા

GRIDSના બન્ને સૂત્રધારો સાથે સંસ્થાના સૌ સહયોગીઓને સમગ્ર ગુર્જરજગત વતી અભિનંદનો !!

 

દુટલાભાઈ ચૌધરી

  1. એનું મુળ નામ દુટલાભાઈ. રજીસ્ટરમાં દિનકર ચૌધરી તરીકે એ નામે જ સૌ એને બોલાવતા. મારી સાથે જ મારા કૃષીવીભાગનો સહાધ્યાયી.

કસાયેલું નક્કર શરીર. હાથનાં બાવડાં કે પગની પીંડીઓ જોઈએ તો અચરજ થાય. તાકાત એવી કે શ્રમકાર્યમાં કદી થાક જ ન લાગે. વાને તદ્દન શ્યા. અંધારામાં ખરે જ ન દેખાય એમ કહી શકાય.

મનનો સાવ સીધો, અસ્સલ ભોળો આદીવાસી. કામથી કામ અને કરાવો તો જ વાતો કરે. પણ ક્યારેક મુડ ચડી જાય તો ધુણી ઉઠે એવું સહજ વ્યક્તીત્વ. મીત્રતા નીભાવી જાણે. મારા તરફથી ભાગ્યે જ કોઈ શરુઆત થઈ હશે પણ તેણે મને મીત્ર બનાવેલો. ભણવામાં હું આગળ પણ ક્યારેય ભણવાની બાબતે મદદ માગ્યાનું યાદ નથી. મારી કવીતાઓથી હું લોકભારતીમાં લોકપ્રીય થયેલો પણ દુટલાભાઈને કાવ્યરસ જરાય નહીં એટલે એ બહાનેય મીત્રતાનું કોઈ કારણ ન જડે ! બસ ફક્ત મીત્ર.

મને યાદ છે એક વાર ઉત્તરભારતના પ્રવાસે ગયેલા ત્યારે એણે વજન ઉંચકવાથી માંડીને સગવડો સાચવવા જેવી બાબતોમાં મને ખ્યાલ પણ ન આવે એ રીતે મદદ કર્યાં કરેલી. હરદ્વારમાં ગાડી બદલવાની હતી. બહુ વધુ સમય નહોતો ત્યારે મારી ઇચ્છાને જાણીને મારી સાથે ગંગાના કાંઠે મારી સાથે દોડતાં જઈને દોડતાં આવવામાં તૈયાર થયેલો. એ ન હોત તો હું ગાડીના સમયે પહોંચવાના ટુંકાગાળામાં ગંગામાતાનાં દર્શનની હીંમત કરી શક્યો ન હોત. એણે સાથે આવીને રાતના આઠ–નવ વાગ્યાના સુમારે દર્શન કરાવ્યાં હતાં. એ દૃષ્ય આજે પચાસ વરસેય યાદ છે.

એવી જ રીતે ઉત્તરભારતના કોઈ એક શહેરમાં અમે ગયેલા. ઉતારો નક્કી નહોતો. એક ધર્મશાળાની મંજુરી માટે ઓટલે બેઠા હતા. તેવામાં મારું ધ્યાન ધર્મશાળાના દાતાશ્રીઓની યાદી પર પડ્યું….રામચંન્દ્ર મોહતાજી નામ વાંચીને હું ચમક્યો ! મારા પીતાજીએ એમના પુસ્તકનો અનુવાદ કરેલો પણ મંજુરી બાકી હોઈ અટકેલું. મને થયું કે આમને મળી શકાય ખરું ? ધર્મશાળામાં પુછ્યું તો સરનામુંય મળી ગયું.

દુટલાભાઈ કહે, જુગલ, જવું છે ? મનમાં કીધું કે તું હાર્યે હોય તો જવાય ! દોડવામાં થાકી જાઉં તો મને આખો ઉપાડી લે તેવો આ જણ હાર્યે હોય તો જરુર જવાય જ. મેં હા કહીને સાથેના અધ્યાપક કાર્યકરની રજા લઈને અમે તો મુક્યા ખેંતાળા ! સીધા જઈને હવેલીએ ઉભા રહ્યા. મોહતાજીના કુટુંબી મહીલાએ સારી રીતે વાત કરી પણ ગુજરાતી અનુવાદની કોઈ અન્યને મંજુરી અપાયાની વાત સાંભળીને નીરાશ થયો…..

પણ દિનકરે આપેલી હીંમતે જ એ હવેલીનાં દર્શન કરીને મોહતાપરીવારને જોઈ શકાયાનું ગૌરવ લીધું…..

દિનકરની તાકાતનો પરચો શ્રમકાર્યમાં થયા કરે. કોઈ ન કરી શકે તેવાં તાકાતનાં કાર્યો એને સોંપાય. એને તો જાણે ડાબા હાથનો ખેલ ! ગૌશાળામાં દુધને સૅપરેટ કરવાનું હોય કે દુધના ફેટ કાઢવાના હોય ત્યારે મશીનને મશીનની તાકાતથી ફેરવામાં દુટલો નંબર વન ગણાય ! એવું તો ચક્કર ફેરવે કે લાગે મશીન ઉંધું ન પડે તો સારું !!

અમે ચાર વરસ સાથે ભણ્યા. આજે પચાસ વરસે એકદમ યાદ આવી ગયો એ ભેરુ. મને શરીરે નબળો જાણીને જ હશે, સદાય મારી સાથે રહેતો. ભાષાસાહીત્ય કે મનોરંજન કાર્યક્રમો કે બીજા અભ્યાસનાં કાર્યોમાં ક્યાંય જોવા ન મળે તે મહેનત કે જોખમનાં કામ હોય ત્યાં મારી સાથે હોય તેવું યાદ છે.

આ આદીવાસી છોકરો આજે ક્યાં હશે તે કોઈ જ ખબર નથી. પણ આ અરધી સદીનો ગાળો પણ એને ભુલાવી શક્યો નથી એ એનું સત્ત્વ એમ માનું છું. આવા મીત્રો કોઈ અગમ સંજોગોથી જ મળી જતા હશે એવું લાગ્યા વીના ન રહે.

કેટલાય આદીવાસી મીત્રો મારા લોકભારતી નીવાસ દરમ્યાન સાથે હતા. આ સૌ અંગે એક ઉંડી ભાવભરી સ્નેહ સરવાણી આજેય વહી રહ્યાંની અનુભુતી સાથે એ સૌ સાથે મારા દુટલાભાઈને સ્નેહયાદી !

બે હૈયાં વચ્ચે વહેતી વાતોનું ઝરણું : “આથમણી કોરનો ઉજાસ”

– જુગલકીશોર

બે બહેનપણીઓ વર્ષો પછી ભેગી થાય ત્યારે શું કરે એવા સવાલનો જવાબ સામાન્ય રીતે “ગપાટા મારે, બીજું શું ?!” એવો મળે તો નવૈ નૈં. એમાંય કૉલેજજીવન પછી છુટી ગયેલો સંબંધ ૪૮ વરસ એટલે કે અરધી સદી પછી સંધાય ત્યારે બબ્બે પેઢીઓની સાક્ષી બની ચુકેલી બહેનપણીઓ પાસે વાતો કરવા માટેની સામગ્રી કોઈએ પહોંચાડવાની જરુર ન જ હોય ને !

આવી જ એક ઘટના અમેરીકા ને યુકે વચ્ચે એ દી ઓચીંતી જ ઘટી….ભારતથી પાછાં ફરીને નયનાબહેન નામની એક વ્યક્તી પોતાના મોબાઈલમાં ભેગા થયેલા સંદેશાઓ વાંચે છે; તેમાં લખેલું પકડાય છે : “હું દેવિકા બોલું છું. જો આ ફોન નયનાનો હોય તો મને આ નંબર ઉપર ફોન કરે…” ને પછી તો ભાઈને કઉં તે ફોન ઉપર જ જામી ગ્યો વાતુંનો દોર !

એ દોરમાં જ પછી તો સંભારણાંનાં ફુલડાં ગુંથાતાં ગયાં ને એ ફુલગંથણીથી સર્જાતો ગયો સાહીત્યીક પત્રોનો ચંદનહાર ! બ્લૉગ ઉપર પ્રગટતાં ગયાં એ સંભારણાં ને વાતોના તડાકા. ઘણાંને આ લખાણો ગમ્યાં ને એમાંથી જ સર્જાયું “આથમણી કોરનો ઉજાસ” !!

*** *** ***

મારી લોકભારતીના જ વિદ્યાર્થીના નાતે મારા ગુરુભાઈ એવા દેશવિદેશ વચ્ચે શટલીયાની જેમ ફરતા રહેતા, અને વૈશ્વીક ગુજરાતીઓને ભાષાના માધ્યમથી સાંકળતા રહેતા, જાણીતા પુસ્તકવીતરક એવા શ્રી પ્રતાપભાઈ પંડ્યાના સહયોગથી ને મારા બહુ પુરાણા સંબંધી મીત્ર શ્રી બળવંતભાઈ જાનીના સંચાલનથી શરુ થયેલી એક અત્યંત ઉપયોગી સાહીત્યીક પ્રવૃત્તી એવી “ગ્રીડ્સ ડાયસ્પોરા ગ્રંથમાળા”એ અત્યાર સુધીમાં પ્રગટ કરેલાં પાંચ પુસ્તકોમાંની ત્રીજી પુસ્તીકા એટલે આ “આથમણી કોરનો ઉજાસ”. આ પુસ્તીકા એક દી ઓચીંતાં જ શ્રી બળવંતભાઈએ આપી ! દેવિકાબહેને વાત તો કરી જ રાખેલી એટલે રાહ તો હતી જ…..ને એમાં હાથોહાથ તે મેળવવાને બહાને જાનીભાઈને રુબરુ મળવાનુંય ગોઠવાઈ ગયું !

આજની મારી આ વાત એ બન્ને લેખીકાઓ તથા બન્ને મહાનુભાવોને અર્પણ !!

*** *** ***

શું છે આ આથમણી કોરની વાતોમાં ? કેમ એને એક બેઠકે વાંચી લેવાનો સમય કાઢી લેવો પડે છે ?! એવા સવાલોના જવાબો માટે તો પુસ્તકનાં પાનેપાને પ્રગટેલો સાડાચાર દાયકાના વીયોગ પછીનો મેળાપ જાત્તે જ વાંચવો રહ્યો !

મેં એ વાંચ્યો.

એમાં બે દેશોની વાતો છે; એમાં બન્ને દેશોમાં દુરદુર બેઠેલી બે બહેનોની પોતાના મુળ વતનની વાતો છે; સ્વદેશ અને વીદેશની અથવા કહો કે ભારતથી છુટીને એક વારના વીદેશને જ સ્વદેશ બનાવી બેઠેલી બે વ્યક્તીઓ દ્વારા થતી અનેક દેશોની વૈવીધ્યભરી આલંકારીક ભાષામાં થયેલી રજુઆતો છે; અનેક પ્રકારનાં વંચાયેલાં પુસ્તકોના અને કેટલાય લેખકોના (એમાં જુભૈ પણ આવી જાય !) સંદર્ભો છે; ભાષાની અનગીનત ખુબીઓ છે; પત્રોરુપી આયનામાં દેખાતી અને દેખાડાતી અવનવીન સામગ્રી છે; ઘરની, કુટુંબની, કૉલેજની અને થયેલા પ્રવાસોની પણ વાતો છે……

ટુંકમાં કહું તો બે હૈયાં વચ્ચે સ્ફુરી ગયેલાં બે ઝરણાંના ખળખળતા મધુરા જળપ્રવાહનો આ શાબ્દીક વીડીઓ છે !! એ વીડીઓની લીંક શક્ય નથી પણ ઝરણું ઉપલબ્ધ થવું શક્ય છે –

આ સરનામે :

પ્રકાશક પાર્શ્વ પબ્લિકેશન, ૧૦૨ નંદન કૉમ્પ્લેક્સ, નટરાજ સિનેમા રેલવે ક્રોસીંગ સામે, મીઠાખળી ગામ, અમદાવાદ ૩૮૦૦૦૬.

દેવિકા ધ્રુવ : dddhruva1948@yahoo.com

નયના પટેલ : ninapatel147@hotmail.com

 

ભાઈ ત્રિકુ મકવાણાનો વાર્તાસંગ્રહ !

શ્રી ત્રિકુભાઈએ “વાત એક સ્ત્રીની” છપાવીને મને કહી છે ! ગઈ કાલે જ ટપાલમાં મને મળી.

સંગ્રહમાં કુલ ૧૫ વાર્તાઓ (નવલિકાઓ) છે. પ્રકાશન સ્ટોરી મિરર દ્વારા થયું છે અને કિંમત છે રુ. ૧૪૦/–.

સંગ્રહના આરંભે જ લેખકે પ્રસ્તાવનારુપે પોતાના વડવાઓના પરીચય ઉપરાંત વાર્તાઓની ટુંકનોંધ પણ આપી છે. આ કુટુંબપરિચય બહુ મજાનો છે. શબ્દેશબ્દે નીરક્ષરતાના વાતાવરણની વચ્ચેથી ફુટી નીકળેલા લેખનઝરણાંનો અનુભવ વાચકને થાય છે. એમાંય તે તદ્દન નીરક્ષર પીતાજીની હોંશ અને પીત્રાઈ કાકાઓની મદદથી લેખકને મળેલી તકોની વાત મનભર છે. સાવ નીરક્ષરતાની વચ્ચે એક બાળક–કીશોરવયનાને કેટલી મુંઝવણો થઈ હશે ને જ્યારે ભણવાની તો ખરી જ ઉપરાંત સર્જન કરવાની પણ તક મળી હશે ત્યારે તેને કેટલો ને કેવો આનંદ થયો હશે એ તો જેમને અનુભવ હોય તે જ કહી શકે !!

છઠ્ઠા ધોરણમાં અને અગીયાર જ વરસની ઉંમરે એમણે ફુલછાબમાં ચર્ચાપત્ર લખીને શ્રી ગણેશ કરેલા ! ચૌદમે વરસે તો એમણે કાવ્ય લખેલું !

પરંતુ ઘર–કુટુંબનું વાતાવરણ, ખાસ પરીસ્થીતીઓ તથા નોકરી વગેરેના સમયોમાં તેમનું લેખન લંગડાતું રહે છે. છેવટે નેટજગતમાં તેમની કલમ ખીલે છે. આજે એમનો આ પ્રથમ સંગ્રહ વાંચીને એમને થયો હશે તેવા પ્રકારનો આનંદ અનુભવતો હું એમને અભીનંદન આપું છું.

વાર્તાઓ મુખ્ત્વે સ્ત્રીની વેદનાઓને વાચા આપનારી છે. નાનપણમાં માતુશ્રીએ બાળકોને કહેલી વાર્તાઓ આ વાર્તાઓમાં નીમીત્ત બની છે. માતા દ્વારા પુત્રને મળેલો વારસો આજે કાગળ પર છપાઈને આપણી સમક્ષ આવે છે ત્યારે સાંજે વાળુ કરીને બાળકોની ટોળકીને રસતરબોળ કરી દેતી માની મુર્તી આપણી સમક્ષ ન ઉપસે તો જ નવાઈ !

આ બધી વાર્તાઓને નવલિકાના સ્વરુપની દૃષ્ટીએ જોતાં તેમાંનો કથારસ ધ્યાન ખેંચે છે. પ્રસંગો એક પછી એક પ્રગટતા જ રહે છે. ક્યારેક કથાના વહેણમાં પાત્રો ઝંખાતાંય લાગે તોય વાચકને ખેંચી રાખે છે. મોટાભાગની વાર્તાઓ કથન શૈલીમાં રજુ થઈ છે તેથી લેખક સીધા આપણી સમક્ષ પ્રગટતા રહે છે.

પરંતુ ખાસ તો પાત્રોના જીવનની એક ચીસ સંભળાયા વગર રહેતી નથી. વેદના આ વાર્તાઓનો પ્રધાન સુર છે. સમાજ સાથેનો ત્રિકુભાઈનો પ્રચ્છન્ન રહ્યો હોઈ શકે તે સંઘર્ષ, આ બધાં પાત્રો દ્વારા આપણી સમક્ષ પ્રગટે છે ને એને આ બધી વાર્તાઓની ફલશ્રુતીરુપ ગણવો જોઈએ.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

એક વાત, નીમીત્ત મળ્યું છે તો કહેવા જેવી લાગે છે – (મારી આ વાતને પ્રસ્તુત વાર્તાસંગ્રહ સાથે સીધો કોઈ સંબંધ નથી તે જાણવું.)

નેટજગતમાં પ્રકાશનોનું કેટલુંક કામ થાય છે ત્યાં પ્રકાશકની જવાબદારી પુસ્તકના સ્વરુપ અંગે જાણે જણાતી નથી !! પુસ્તકના પ્રકારને ધ્યાનમાં રાખીને પેજીસની ગોઠવણી, પ્રકરણોની વ્યવસ્થા, જોડણી અને વાક્યરચનાની શુદ્ધી તથા એકંદરે ગુજરાતી માતૃભાષાની લેવાવી જોઈતી કાળજી ધ્યાનમાં લેવાતી ન હોય તેવી છાપ ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે. ભાષા બાબત પ્રકાશકોની જવાબદારી જ  ન હોય તે પ્રકારે ભુલો જોવા મળે છે બલકે કેટલીક જગ્યાએ તો લેખક મોકલે તેમાં કોઈ જાતના ફેરફાર કરાયા વગર જ સીધું જાણે કે છાપી મારવાનું બનતું હોય તેવું લાગે !

મારે એક જગ્યાએ તો મારા પુસ્તક માટે ના પાડવી પડી હતી ! મેં નેટ પર મુકાયેલાં કેટલાંય પુસ્તકોમાં ફકરે ફકરે પારાવાર ભુલો જોઈ છે. ગુજરાતી ભાષાની કોઈ જ ચીંતા પ્રકાશનોમાં જોવા ન મળે ત્યારે એક નવી જ દીશામાં આપણે ઢસડાઈ રહ્યાં હોવાનો અનુભવ થાય છે.