બે હૈયાં વચ્ચે વહેતી વાતોનું ઝરણું : “આથમણી કોરનો ઉજાસ”

– જુગલકીશોર

બે બહેનપણીઓ વર્ષો પછી ભેગી થાય ત્યારે શું કરે એવા સવાલનો જવાબ સામાન્ય રીતે “ગપાટા મારે, બીજું શું ?!” એવો મળે તો નવૈ નૈં. એમાંય કૉલેજજીવન પછી છુટી ગયેલો સંબંધ ૪૮ વરસ એટલે કે અરધી સદી પછી સંધાય ત્યારે બબ્બે પેઢીઓની સાક્ષી બની ચુકેલી બહેનપણીઓ પાસે વાતો કરવા માટેની સામગ્રી કોઈએ પહોંચાડવાની જરુર ન જ હોય ને !

આવી જ એક ઘટના અમેરીકા ને યુકે વચ્ચે એ દી ઓચીંતી જ ઘટી….ભારતથી પાછાં ફરીને નયનાબહેન નામની એક વ્યક્તી પોતાના મોબાઈલમાં ભેગા થયેલા સંદેશાઓ વાંચે છે; તેમાં લખેલું પકડાય છે : “હું દેવિકા બોલું છું. જો આ ફોન નયનાનો હોય તો મને આ નંબર ઉપર ફોન કરે…” ને પછી તો ભાઈને કઉં તે ફોન ઉપર જ જામી ગ્યો વાતુંનો દોર !

એ દોરમાં જ પછી તો સંભારણાંનાં ફુલડાં ગુંથાતાં ગયાં ને એ ફુલગંથણીથી સર્જાતો ગયો સાહીત્યીક પત્રોનો ચંદનહાર ! બ્લૉગ ઉપર પ્રગટતાં ગયાં એ સંભારણાં ને વાતોના તડાકા. ઘણાંને આ લખાણો ગમ્યાં ને એમાંથી જ સર્જાયું “આથમણી કોરનો ઉજાસ” !!

*** *** ***

મારી લોકભારતીના જ વિદ્યાર્થીના નાતે મારા ગુરુભાઈ એવા દેશવિદેશ વચ્ચે શટલીયાની જેમ ફરતા રહેતા, અને વૈશ્વીક ગુજરાતીઓને ભાષાના માધ્યમથી સાંકળતા રહેતા, જાણીતા પુસ્તકવીતરક એવા શ્રી પ્રતાપભાઈ પંડ્યાના સહયોગથી ને મારા બહુ પુરાણા સંબંધી મીત્ર શ્રી બળવંતભાઈ જાનીના સંચાલનથી શરુ થયેલી એક અત્યંત ઉપયોગી સાહીત્યીક પ્રવૃત્તી એવી “ગ્રીડ્સ ડાયસ્પોરા ગ્રંથમાળા”એ અત્યાર સુધીમાં પ્રગટ કરેલાં પાંચ પુસ્તકોમાંની ત્રીજી પુસ્તીકા એટલે આ “આથમણી કોરનો ઉજાસ”. આ પુસ્તીકા એક દી ઓચીંતાં જ શ્રી બળવંતભાઈએ આપી ! દેવિકાબહેને વાત તો કરી જ રાખેલી એટલે રાહ તો હતી જ…..ને એમાં હાથોહાથ તે મેળવવાને બહાને જાનીભાઈને રુબરુ મળવાનુંય ગોઠવાઈ ગયું !

આજની મારી આ વાત એ બન્ને લેખીકાઓ તથા બન્ને મહાનુભાવોને અર્પણ !!

*** *** ***

શું છે આ આથમણી કોરની વાતોમાં ? કેમ એને એક બેઠકે વાંચી લેવાનો સમય કાઢી લેવો પડે છે ?! એવા સવાલોના જવાબો માટે તો પુસ્તકનાં પાનેપાને પ્રગટેલો સાડાચાર દાયકાના વીયોગ પછીનો મેળાપ જાત્તે જ વાંચવો રહ્યો !

મેં એ વાંચ્યો.

એમાં બે દેશોની વાતો છે; એમાં બન્ને દેશોમાં દુરદુર બેઠેલી બે બહેનોની પોતાના મુળ વતનની વાતો છે; સ્વદેશ અને વીદેશની અથવા કહો કે ભારતથી છુટીને એક વારના વીદેશને જ સ્વદેશ બનાવી બેઠેલી બે વ્યક્તીઓ દ્વારા થતી અનેક દેશોની વૈવીધ્યભરી આલંકારીક ભાષામાં થયેલી રજુઆતો છે; અનેક પ્રકારનાં વંચાયેલાં પુસ્તકોના અને કેટલાય લેખકોના (એમાં જુભૈ પણ આવી જાય !) સંદર્ભો છે; ભાષાની અનગીનત ખુબીઓ છે; પત્રોરુપી આયનામાં દેખાતી અને દેખાડાતી અવનવીન સામગ્રી છે; ઘરની, કુટુંબની, કૉલેજની અને થયેલા પ્રવાસોની પણ વાતો છે……

ટુંકમાં કહું તો બે હૈયાં વચ્ચે સ્ફુરી ગયેલાં બે ઝરણાંના ખળખળતા મધુરા જળપ્રવાહનો આ શાબ્દીક વીડીઓ છે !! એ વીડીઓની લીંક શક્ય નથી પણ ઝરણું ઉપલબ્ધ થવું શક્ય છે –

આ સરનામે :

પ્રકાશક પાર્શ્વ પબ્લિકેશન, ૧૦૨ નંદન કૉમ્પ્લેક્સ, નટરાજ સિનેમા રેલવે ક્રોસીંગ સામે, મીઠાખળી ગામ, અમદાવાદ ૩૮૦૦૦૬.

દેવિકા ધ્રુવ : dddhruva1948@yahoo.com

નયના પટેલ : ninapatel147@hotmail.com

 

Advertisements

ભાઈ ત્રિકુ મકવાણાનો વાર્તાસંગ્રહ !

શ્રી ત્રિકુભાઈએ “વાત એક સ્ત્રીની” છપાવીને મને કહી છે ! ગઈ કાલે જ ટપાલમાં મને મળી.

સંગ્રહમાં કુલ ૧૫ વાર્તાઓ (નવલિકાઓ) છે. પ્રકાશન સ્ટોરી મિરર દ્વારા થયું છે અને કિંમત છે રુ. ૧૪૦/–.

સંગ્રહના આરંભે જ લેખકે પ્રસ્તાવનારુપે પોતાના વડવાઓના પરીચય ઉપરાંત વાર્તાઓની ટુંકનોંધ પણ આપી છે. આ કુટુંબપરિચય બહુ મજાનો છે. શબ્દેશબ્દે નીરક્ષરતાના વાતાવરણની વચ્ચેથી ફુટી નીકળેલા લેખનઝરણાંનો અનુભવ વાચકને થાય છે. એમાંય તે તદ્દન નીરક્ષર પીતાજીની હોંશ અને પીત્રાઈ કાકાઓની મદદથી લેખકને મળેલી તકોની વાત મનભર છે. સાવ નીરક્ષરતાની વચ્ચે એક બાળક–કીશોરવયનાને કેટલી મુંઝવણો થઈ હશે ને જ્યારે ભણવાની તો ખરી જ ઉપરાંત સર્જન કરવાની પણ તક મળી હશે ત્યારે તેને કેટલો ને કેવો આનંદ થયો હશે એ તો જેમને અનુભવ હોય તે જ કહી શકે !!

છઠ્ઠા ધોરણમાં અને અગીયાર જ વરસની ઉંમરે એમણે ફુલછાબમાં ચર્ચાપત્ર લખીને શ્રી ગણેશ કરેલા ! ચૌદમે વરસે તો એમણે કાવ્ય લખેલું !

પરંતુ ઘર–કુટુંબનું વાતાવરણ, ખાસ પરીસ્થીતીઓ તથા નોકરી વગેરેના સમયોમાં તેમનું લેખન લંગડાતું રહે છે. છેવટે નેટજગતમાં તેમની કલમ ખીલે છે. આજે એમનો આ પ્રથમ સંગ્રહ વાંચીને એમને થયો હશે તેવા પ્રકારનો આનંદ અનુભવતો હું એમને અભીનંદન આપું છું.

વાર્તાઓ મુખ્ત્વે સ્ત્રીની વેદનાઓને વાચા આપનારી છે. નાનપણમાં માતુશ્રીએ બાળકોને કહેલી વાર્તાઓ આ વાર્તાઓમાં નીમીત્ત બની છે. માતા દ્વારા પુત્રને મળેલો વારસો આજે કાગળ પર છપાઈને આપણી સમક્ષ આવે છે ત્યારે સાંજે વાળુ કરીને બાળકોની ટોળકીને રસતરબોળ કરી દેતી માની મુર્તી આપણી સમક્ષ ન ઉપસે તો જ નવાઈ !

આ બધી વાર્તાઓને નવલિકાના સ્વરુપની દૃષ્ટીએ જોતાં તેમાંનો કથારસ ધ્યાન ખેંચે છે. પ્રસંગો એક પછી એક પ્રગટતા જ રહે છે. ક્યારેક કથાના વહેણમાં પાત્રો ઝંખાતાંય લાગે તોય વાચકને ખેંચી રાખે છે. મોટાભાગની વાર્તાઓ કથન શૈલીમાં રજુ થઈ છે તેથી લેખક સીધા આપણી સમક્ષ પ્રગટતા રહે છે.

પરંતુ ખાસ તો પાત્રોના જીવનની એક ચીસ સંભળાયા વગર રહેતી નથી. વેદના આ વાર્તાઓનો પ્રધાન સુર છે. સમાજ સાથેનો ત્રિકુભાઈનો પ્રચ્છન્ન રહ્યો હોઈ શકે તે સંઘર્ષ, આ બધાં પાત્રો દ્વારા આપણી સમક્ષ પ્રગટે છે ને એને આ બધી વાર્તાઓની ફલશ્રુતીરુપ ગણવો જોઈએ.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

એક વાત, નીમીત્ત મળ્યું છે તો કહેવા જેવી લાગે છે – (મારી આ વાતને પ્રસ્તુત વાર્તાસંગ્રહ સાથે સીધો કોઈ સંબંધ નથી તે જાણવું.)

નેટજગતમાં પ્રકાશનોનું કેટલુંક કામ થાય છે ત્યાં પ્રકાશકની જવાબદારી પુસ્તકના સ્વરુપ અંગે જાણે જણાતી નથી !! પુસ્તકના પ્રકારને ધ્યાનમાં રાખીને પેજીસની ગોઠવણી, પ્રકરણોની વ્યવસ્થા, જોડણી અને વાક્યરચનાની શુદ્ધી તથા એકંદરે ગુજરાતી માતૃભાષાની લેવાવી જોઈતી કાળજી ધ્યાનમાં લેવાતી ન હોય તેવી છાપ ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે. ભાષા બાબત પ્રકાશકોની જવાબદારી જ  ન હોય તે પ્રકારે ભુલો જોવા મળે છે બલકે કેટલીક જગ્યાએ તો લેખક મોકલે તેમાં કોઈ જાતના ફેરફાર કરાયા વગર જ સીધું જાણે કે છાપી મારવાનું બનતું હોય તેવું લાગે !

મારે એક જગ્યાએ તો મારા પુસ્તક માટે ના પાડવી પડી હતી ! મેં નેટ પર મુકાયેલાં કેટલાંય પુસ્તકોમાં ફકરે ફકરે પારાવાર ભુલો જોઈ છે. ગુજરાતી ભાષાની કોઈ જ ચીંતા પ્રકાશનોમાં જોવા ન મળે ત્યારે એક નવી જ દીશામાં આપણે ઢસડાઈ રહ્યાં હોવાનો અનુભવ થાય છે.