ડાયરીનું એક પાનું – (૨)

તા. ૦૬, ૦૧, ૨૦૧૮

નવું વરસ બેસી ગયું.

ગયા નવેમ્બરમાં આ જગતમાં પદાર્પણ કર્યાંને ૧૧ વરસ થઈ ગયાં ! કેટકેટલા અનુભવો, કેટકેટલા સહયોગીઓનો સાથ, ભાષાસાહીત્યને લગતા કેટકેટલા પ્રયત્નો–પ્રયોગો……પાછું ફરીને જોતાં ડોક દુખી જાય એવું છે.

અહીં પગલું મુક્યું ત્યારે ફોન્ટનાંય ઠેકાણાં નહોતાં. ગુજરાતી ફોન્ટને યુનીકોડસ્વરુપ મળ્યું નહોતું ત્યારે જે લખાતું તે કેવું દેખાતું હતું ?! આજની જેમ બ્લૉગની પ્રવૃત્તી હાથવગી પણ નહોતી. હતી તો એને માટે જરુરી આવડતેય ક્યાં હતી ? ને છતાંય જંપલાવી દીધેલું ને એમ કરતાં કરતાં આજે અગ્યાર વરસ પુરાંય કરી નાખ્યાં !

માતૃભાષા માટેનો ધખારો તો આજેય અકબંધ છે પણ હવે એટલી તાજગી અને તત્પરતા છે કે કેમ એ સવાલ થાય છે. કેટલાક અનુભવો પણ આને માટે જવાબદાર ગણી શકાય. સારા અનુભવો તો બેસુમાર છે. અસંખ્ય બ્લૉગના પરીચય, અનેક બ્લૉગરોના પરીચય, અનેક પ્રકારની શૈલીના પરીચય –

આ બધાંનો વીચાર કરું છું તો એક મોટો પટ નજર સામે પડેલો જણાય છે. અનેક રસ્તે જઈ રહેલાં સહયોગીઓ, માતૃભાષાનાં ચાહકો કોઈ ને કોઈ રીતે પણ જાણે કે માતૃભાષાના પ્રેમના પ્રેરાયાં એક જ લક્ષ્ય પર દોડી રહ્યાં છે ! સૌ જુદા જુદા માર્ગે ને જુદી જુદી પ્રવૃત્તીના માધ્યમે પણ એક જ નીશાન પર તાકી રહ્યાં છે.

માતૃભાષાના આ યજ્ઞમાં સૌ પોતપોતાની શક્તી–ભક્તી મુજબ સમીધો હોમી રહ્યું છે.

આજે એ સૌને અભીનંદન અને વંદના સહ આજની ડાયરીનું આ પાનું અર્પણ.

Advertisements

ડાયરી : ભીતરે વહેતાં જળ !

દિવ્યભાસ્કરની કૉલમ ‘સમયસંકેત’ના લેખક દિવ્યેશ વ્યાસે સારું યાદ દેવડાવ્યું. નવા વરસના પહેલા જ દીવસે જન્મેલા મહાદેવભાઈ દેસાઈને એમણે યાદ કરીને આપણ સૌને એક હોમવર્ક પકડાવ્યું છે.

મહાદેવભાઈ દેસાઈને યાદ કરો એટલે ગાંધીજી પછી ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’ યાદ આવે. આ એક એવો ગ્રંથભંડાર છે જેનું સ્થાન જગતભરમાં માનપુર્વક સચવાયું છે. ગાંધીજીનાં જીવનકાર્યોનો એક કાળખંડ આ ડાયરીમાં શબ્દબદ્ધ થયો છે.

મહાદેવભાઈને કોઈએ એ જમાનામાં ગાંધીના હનુમાન ગણાવ્યાનું યાદ છે. એમણે પરદા પાછળ રહીને ગાંધીનાં કાર્યો દુનીયાભરમાં ફેલાવ્યાં હતાં. આ નોંધોએ એ સમયનો ઈતીહાસ સાચવી રાખ્યો છે સાથે સાથે ડાયરીના સાહીત્યસ્વરુપને આપણી સમક્ષ મુક્યું છે.

*****   *****   *****

પત્રલેખનની જેમ ડાયરીને પણ સર્જનાત્મક સાહીત્ય તરીકે મુલવી શકાય. પત્રો જેમ લેખનકલાનું સ્થાન લઈ શકે છે તેમ ડાયરી પણ સીદ્ધહસ્ત લેખક દ્વારા સર્જનાત્મક સાહીત્ય તરીકે સ્થાન લઈ શકે છે. પત્ર એક એવો અરીસો છે જેમાં વાચકને પોતાનો નહીં પણ લખનારનો ચહેરો જોવા મળે છે. જ્યારે ડાયરીમાં સીધેસીધો લેખક પ્રગટ થાય છે.

ડાયરીમાં લેખકનું આંતરજગત પ્રગટે છે. કોઈ પણ સર્જનમાં જોકે લેખક જ પ્રગટતો હોય છે તે ખરું પરંતુ ડાયરીમાં તે કોઈ આડકતરો માર્ગ લીધા વીના સીધો જ પ્રગટ થાય છે. નવલકથામાં તે અન્ય પાત્રો દ્વારા વાચકને મળે છે તો નીબંધોમાં તેના વીચારો  વાચક સમક્ષ આવે છે. કાવ્યમાં તેની ઉર્મી પ્રગટે છે જ્યારે ડાયરીમાં તો તે સ્વયં આપણી સમક્ષ હાજર થાય છે.

માબાપ પોતાનાં સંતાનોને કીશોરાવસ્થાથી ડાયરી લખવાની ટેવ પડાવે તો બહુ મોટો લાભ એને થઈ શકશે. એમ ન કરવું હોય તો વ્યક્તી પોતે ડાયરી લખવાનો આરંભ કરીને ભવીષ્ય માટે ખજાનો મુકી જઈ શકે છે !

ડાયરીથી લેખનનો મહાવરો પડે છે તે વાત લેખક થવા મથતા લોકોને માટે કામની બાબત છે. ફક્ત પંદર દીવસ માટે ડાયરી લખવાનું શરુ કરો અને જુઓ કે કલમને કેટલો લાભ થયો છે !

ડાયરીમાં શું લખવું એવો સવાલ કરાય નહીં. ડાયરીનું કોરું પાનું ખોલો અને ખુલ્લી રાખેલી પેનને લખવા માટે છુટ્ટી મુકી દો ! બસ, એમ જ લખાતું જશે. શરુમાં લખાણોને ચકાસવાનું ન કરીએ તો ચાલે ! પણ આગળ જતાં ગઈ કાલથી પાછળના સમયના પ્રસંગોનાં સંભારણાં લખવાનું ચાલુ કરી દેવાય. પછી એ પ્રસંગવર્ણનોની સંગાથે થોડું પ્રસંગ સાથે જોડાયેલું–ગુંથાયેલું પણ નીરુપી શકાય ને આગળ જતાં જે તે પ્રસંગ સાથે કેટલુંક ચીંતન પણ – ભારરુપ ન બને તે રીતે – મુકી શકાય……

પણ ખરી મજા તો પ્રસંગનીરુપણની સાથે સાથે લેખકનું ભાવજગત કોઈ ખાસ વીશીષ્ટ શૈલીમાં જો પ્રગટતું થવા માંડે તો ડાયરી ખુબ રસાળ બની જાય !

આ નવા વરસે, ચાલો ને આપણે ખાતમુહુર્તની એક ઈંટ મુકી જ દઈએ ! જેમને પોતાનો બ્લૉગ છે તેઓ એક દીવસ ડાયરીને માટે ફાળવે; બ્લૉગ ન હોય તેવા પોતાના ઈમેઈલસંબંધીઓને પ્રસાદી વહેંચે; છેવટે ફેસબુક તો છે જ !! (બને તો મને એ પાનું મેઈલથી મોકલતાં રહેશો તો ક્યારેક, કોઈ ગમી ગયેલું પાનું હું સહુને વહેંચીશ.)

***** ***** *****

મહાદેવભાઈ ઉત્તમ અનુવાદક પણ હતા. પરંતુ આજે તો એમની ડાયરીને જ યાદ કરીને એક નવી દીશા ખોલીએ તો કેમ ? નેટજગતને એક નવો ‘ફરમો’ મળશે, પ્રગટ થવા માટે !!

શુભેચ્છાઓ !!

ડાયરી : ભીતરે વહેતાં જળ !

દિવ્યભાસ્કરની કૉલમ ‘સમયસંકેત’ના લેખક દિવ્યેશ વ્યાસે સારું યાદ દેવડાવ્યું. નવા વરસના પહેલા જ દીવસે જન્મેલા મહાદેવભાઈ દેસાઈને એમણે યાદ કરીને આપણ સૌને એક હોમવર્ક પકડાવ્યું છે.

મહાદેવભાઈ દેસાઈને યાદ કરો એટલે ગાંધીજી પછી ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’ યાદ આવે. આ એક એવો ગ્રંથભંડાર છે જેનું સ્થાન જગતભરમાં માનપુર્વક સચવાયું છે. ગાંધીજીનાં જીવનકાર્યોનો એક કાળખંડ આ ડાયરીમાં શબ્દબદ્ધ થયો છે.

મહાદેવભાઈને કોઈએ એ જમાનામાં ગાંધીના હનુમાન ગણાવ્યાનું યાદ છે. એમણે પરદા પાછળ રહીને ગાંધીનાં કાર્યો દુનીયાભરમાં ફેલાવ્યાં હતાં. આ નોંધોએ એ સમયનો ઈતીહાસ સાચવી રાખ્યો છે સાથે સાથે ડાયરીના સાહીત્યસ્વરુપને આપણી સમક્ષ મુક્યું છે.

*****   *****   *****

પત્રલેખનની જેમ ડાયરીને પણ સર્જનાત્મક સાહીત્ય તરીકે મુલવી શકાય. પત્રો જેમ લેખનકલાનું સ્થાન લઈ શકે છે તેમ ડાયરી પણ સીદ્ધહસ્ત લેખક દ્વારા સર્જનાત્મક સાહીત્ય તરીકે સ્થાન લઈ શકે છે. પત્ર એક એવો અરીસો છે જેમાં વાચકને પોતાનો નહીં પણ લખનારનો ચહેરો જોવા મળે છે. જ્યારે ડાયરીમાં સીધેસીધો લેખક પ્રગટ થાય છે.

ડાયરીમાં લેખકનું આંતરજગત પ્રગટે છે. કોઈ પણ સર્જનમાં જોકે લેખક જ પ્રગટતો હોય છે તે ખરું પરંતુ ડાયરીમાં તે કોઈ આડકતરો માર્ગ લીધા વીના સીધો જ પ્રગટ થાય છે. નવલકથામાં તે અન્ય પાત્રો દ્વારા વાચકને મળે છે તો નીબંધોમાં તેના વીચારો  વાચક સમક્ષ આવે છે. કાવ્યમાં તેની ઉર્મી પ્રગટે છે જ્યારે ડાયરીમાં તો તે સ્વયં આપણી સમક્ષ હાજર થાય છે.

માબાપ પોતાનાં સંતાનોને કીશોરાવસ્થાથી ડાયરી લખવાની ટેવ પડાવે તો બહુ મોટો લાભ એને થઈ શકશે. એમ ન કરવું હોય તો વ્યક્તી પોતે ડાયરી લખવાનો આરંભ કરીને ભવીષ્ય માટે ખજાનો મુકી જઈ શકે છે !

ડાયરીથી લેખનનો મહાવરો પડે છે તે વાત લેખક થવા મથતા લોકોને માટે કામની બાબત છે. ફક્ત પંદર દીવસ માટે ડાયરી લખવાનું શરુ કરો અને જુઓ કે કલમને કેટલો લાભ થયો છે !

ડાયરીમાં શું લખવું એવો સવાલ કરાય નહીં. ડાયરીનું કોરું પાનું ખોલો અને ખુલ્લી રાખેલી પેનને લખવા માટે છુટ્ટી મુકી દો ! બસ, એમ જ લખાતું જશે. શરુમાં લખાણોને ચકાસવાનું ન કરીએ તો ચાલે ! પણ આગળ જતાં ગઈ કાલથી પાછળના સમયના પ્રસંગોનાં સંભારણાં લખવાનું ચાલુ કરી દેવાય. પછી એ પ્રસંગવર્ણનોની સંગાથે થોડું પ્રસંગ સાથે જોડાયેલું–ગુંથાયેલું પણ નીરુપી શકાય ને આગળ જતાં જે તે પ્રસંગ સાથે કેટલુંક ચીંતન પણ – ભારરુપ ન બને તે રીતે – મુકી શકાય……

પણ ખરી મજા તો પ્રસંગનીરુપણની સાથે સાથે લેખકનું ભાવજગત કોઈ ખાસ વીશીષ્ટ શૈલીમાં જો પ્રગટતું થવા માંડે તો ડાયરી ખુબ રસાળ બની જાય !

આ નવા વરસે, ચાલો ને આપણે ખાતમુહુર્તની એક ઈંટ મુકી જ દઈએ ! જેમને પોતાનો બ્લૉગ છે તેઓ એક દીવસ ડાયરીને માટે ફાળવે; બ્લૉગ ન હોય તેવા પોતાના ઈમેઈલસંબંધીઓને પ્રસાદી વહેંચે; છેવટે ફેસબુક તો છે જ !! (બને તો મને એ પાનું મેઈલથી મોકલતાં રહેશો તો ક્યારેક, કોઈ ગમી ગયેલું પાનું હું સહુને વહેંચીશ.)

***** ***** *****

મહાદેવભાઈ ઉત્તમ અનુવાદક પણ હતા. પરંતુ આજે તો એમની ડાયરીને જ યાદ કરીને એક નવી દીશા ખોલીએ તો કેમ ? નેટજગતને એક નવો ‘ફરમો’ મળશે, પ્રગટ થવા માટે !!

શુભેચ્છાઓ !!