સો અક્ષરની વારતા : મૈત્રી

– જુગલકીશોર

સંજય અને ચીત્રા સાવ નાનપણથી જ સાથે મોટાં થયેલાં. બન્ને કુટુંબો સામસામે જ રહે. ઘુંટણભેર ચાલતાંય સાથે જ શીખેલાં.

રમતરમતમાં એકબીજાનો હાથ પકડવાનું થતું, તે છેક કૉલેજ સુધી ચાલુ રહેલું – સાવ સહજ ભાવે. કૉલેજ પછી સંજયનું વીદેશ જવાનું ગોઠવાયું…વીઝાની કાર્યવાહી બન્નેએ સાથે મળીને કરેલી. બન્નેનાં લગ્ન પછી ચીત્રા પણ જશે.

એવામાં જ તત્કાલ હાજર થવાનો આદેશ અને ટીકીટ આવી જતાં ચીત્રાને સરપ્રાઈઝ આપવા તે ગયો. અંદર કોઈ યુવાન સાથે થતી વાત સાંભળી.

“પણ સંજય બહુ દુખી થશે.” – ચીત્રા.

“પણ તારી ઇચ્છા….” – યુવાન

“ઇચ્છા તો છે પણ….સંજય….”

બીલ્લીપગે સંજય નીકળી ગયો. પચ્ચીસ વર્ષે પહેલીવાર જ તે લાંબી મુસાફરી એકલો કરશે.

ભુખ (વૃષ્ટી–વાર્તા ૧)

હવા–હવાઈ

“મા, મને ભુખ લાગી…..” છોકરાએ મા સામું જોઈને કહ્યું.

માએ એના વર સામે જોયું.

તો એના વરે પોતાના પગના અંગુઠા તરફ આંખ નમાવી…..તો અંગુઠો ક્યારનો જમીન ખોતરતો દીઠો.

“બાપુ, ભુખ લાગી છે.”

બાપુએ એની વહુ સામે જોયું……તો એ પણ જમીન ખોતરતી જોવા મળી.

છોકરાએ કશું કહ્યા વીના બન્ને સામે વારાફરતી વકાસ્યાં કર્યું.

એટલી વારમાં આકાશમાં વીમાનનો અવાજ સાંભળીને છોકરો બહાર દોડી ગયો.

બાઈ એના વરને કશું કહે તે પહેલાં એણે કહી જ દીધું : “આ ખાવાના પડીકાં ફેંકવાવાળું વેમાન નથી….”

છોકરો ઘરમાં આવીને બોલ્યો, “આજેય પડીકાં ફેંકવાનું વેમાન નો આવ્યું….”

 

– જુ.

–––––––––––––––––––––––––

તા. ૨૯, ૦૭, ૧૭.

૫૦૦૦ વરસ ઘરડા એવા વૃદ્ધની વારતા –

કોઈ એક ગામમાં એક ડોસો રહે. ઉંમર હશે આશરે પાંચથી દસેક હજાર વરસની. દરરોજની ટેવ મુજબ હાથમાં લાકડી લઈને ધરુજતો, ધરુજતો હાલ્યો જતો હતો. ગામનું બસમથક નજીક આવતું ભાળીને એણે ઝડપ ઘટાડી. સહેજ ઉંચું જોયું તો સામેથી એક ફક્કડ ને અક્કડ એવો કોઈ શહેરી જવાન ચાલ્યો આવે. એની અક્કડ ને ઝડપી ચાલથી ચેતી જઈને સહેજ જમણી બાજુ ખસી જઈ વૃદ્ધે પેલાને જગ્યા કરી આપી…..પણ –

ખસવા–ખસવામાં વૃદ્ધનો ખભો સહેજ એ યુવાનને અડી ગયો ! ને –

“દેખાતું નથી, ડોબા ! #*^$##, +*^$#, $$##* જંગલી !!”

એક સાથે આટઆટલાં વીશેષણો પોતાને માટે વપરાયાં જાણીને ડોસો જરા ઉભો રહી ગયો. જુવાનને સંબોધીને બોલ્યો :

“ભાઈ, મેં તારું કાંય બગાડ્યું; તને કાંઈ નુકસાન કર્યું ? હું તો મારે રસ્તે, મારા ગામડાના નીયમ મુજબ ચાલ્યો જતો ’તો. ઉલટાનો હું બાજુ પર ખસી ગયો….ને છતાંય થોડું ભટકાઈ જવાયું….તને કાંય વાગ્યુંબાગ્યું તો નથી ને ?”

“વાગે તો તો ડાચું તોડી ના નાખું ?! આમ સામેની ઉંધી સાઈડે ચાલે ને પાછું પુછે કે વાગ્યું નથી ને ! અમારે શહેરમાં રાઈટ સાઈટ ઈઝ હંમેશાં ‘રાઈટ’ સાઈડ ગણાય છે; તમારે તો રાઈટ ઈઝ ઓલ્વેઝ રૉંગ હોય છે…..ક્યારે સુધરશો ?! ”

ડાચું તોડવાની વાત સાંભળીને ડોસાએ પોતાની લાકડી ધુળમાં ખુતાડીને ઉભી રાખી, ને પોતે એકદમ ટટાર થઈ ગયો ! વાંકો વળી ગયેલો ડોસો જે યુવાનની છાતી સુધીનો લાગતો હતો તે ટટરા થતાં જ યુવાનના માથાથીય ઉંચો દેખાવા લાગ્યો ! યુવાન નવાઈથી જોતો થાય ત્યાં તો ડોસાએ એની આંખમાં આંખ પરોવીને ને એનું કાંડું પકડી રાખીને કહ્યું :

“તને હું ભટકાયો તેનો બદલો લેવો છે ? તો એક કામ કર. આ તારા મોઢામાં ક્યારનો પાન ચગળેછ તો એકાદી પીચકારી મારા કપડાં ઉપર છાંટી દે એટલે તારી દાઝ ઓછી થાય.”

“શું કહ્યું ?” પાનનો થોડો રસ હોઠની બહાર આવું આવું કરતો હતો તેથી યુવાને ખીસાના રુમાલમાં તેને ઝીલીને એણે રુમાલ પાછો ખીસામાં મુકતાં મુકતાં કહ્યું, “પાનની પીચકારી, તારાં  કપડાં પર ?!”

“હા ભાઈ.” શાંતીથી એણે કહ્યું, “તને મારા પર દાઝ હોય તો તારે મારું કાંક તો નુકસાન કરવું જ પડે ને. નહીંતર સાટું કેવી રીતે વળે ? નુકસાનની સામે નુકસાન થાય તો જ ત્રાજવું સરખું થાય ને ભલા !”

“આ આટઆટલી ગાળો દીધી એ ઓછી લાગે છે તે હજી થુંકવાની વાત કરી ?”

“ગાળોનું તો ભઈલા એવું છે ને કે તું ગમે એટલી ગાળ બોલે એમાં મારું તો કાંય બગડતું નથી ! જો ને મારાં કપડાંને ડાઘોય પડ્યો !! ઉલટાનું નુકસાન તો તને થયું ! આ આજુબાજુવાળા બધાં તને ગાળો બોલતો સાંભળીને તારો તીરસ્કાર કરતાં ગયાં !! મોઢું તો તારું ગંધાયું ને !!! ધનવાળો ધન આપે; ભણેલો ભણતર આપે ને સંત હોય તે આશીર્વાદ આપે એમ તારી પાસે જે હતું તે તેં મને આપ્યું – ગાળો ! બધાંને ખબર  પડી ગઈ કે શહેરમાં જઈને તેં આ વકરો કર્યો ! તું ભાઈલા, ઉપર ઉપરથી કપાઈને જુદો થયો છ. ઘણાંય ગામડાંનાં લોકો ‘શહેરો’માં જાય છે પણ મુળીયાં સહીત જાય છે. એ ગામડાંથી ઉખડીને જાય છે ભલે પણ કપાઈને જતા નથી ! મુળ સાથે લઈને જાય છે. આ તું એક છે જે કપાઈને ગયો લાગ છ.”

એમ કહીને ડોસાએ એને જમીનમાં ખોડેલી લાકડી સોંપતાં કહ્યું, “લે, આ લાખ્કડી લેતો જા, કામ લાગશે.”

“મારે એની જરુર નથી. હું હજી વાંકો વળી ગયો નથી. એ તમારી પાસે જ રાખો.” ‘તું’માંથી ‘તમે’ સુધી સુધરેલો યુવાન બોલ્યો.

“આ લાકડી નથી; એ લાખકડી છે. લાખ કડી એટલે કે લાખ શ્લોકોની બનેલી એ આપણી વીરાસત છે. એટલે જ મેં એને જમીન પર ફેંકવાને બદલે ખોડી રાખી હતી. હવે તારે એની જરુર પડશે…..એ કોઈને ઝીંકવી હશે તોય ઉપયોગી થશે !”

“મને કોણ મારનારું છે ? કોઈ આવે તો ખરો !”

“એવું છે, ભાયલા, કોક ક્યારેક માથાનોય મળી જાશે….તારાથીય બે બાચકા વધુ ગાળો બોલનારાય પડ્યા જ હશે તારા ‘’શહેરો”માં ! બધાય મારી જેમ ગાળો સાંભળી લેતા નથી હોતા. આ લાખ્કડીમાં ઘણું બધું છે. એ ક્યારેય સડતું નથી. જુનું ને ઝાંખું થાય પણ કટાતું નથી. એની ઉપર ધુળ ચડે પણ તે સડતું નથી….

“આ તારી જેમ કોક ભટકાઈ જાય તયેં પાછું બધું તાજું કરી દે છે, આ લાખ્કડી, સમજ્યો ભાઈ ?”

પછી શું થયું ? વારતા આંય કણેં પુરી થઈ ગઈ ?

ખબર નથી.

 

દુર્યોધન

– જુગલકીશોર.

જન્મીને જુવાની સુધીના લાંબા સમયગાળા દરમ્યાન એ ગામડીયો જ હતો. ગળથુથીમાં એને જે ગોળનું પાણી ચટાડાયેલું એ ગામના જ ખેતરની શેરડીમાંથી બનેલા ગોળનું હતું.

સવાર–સાંજ લોટો કે ડબલું લઈને ગામને પાદર સંડાસ જવાનું એને સહજ હતું. શેરીઓની ધુળમાં રમતાં એનાં મેલાં થતાં કપડાંનો એને કોઈ ધોખો નહોતો. ગામઠી ભાષામાં દેવાતી–લેવાતી ગાળોનો એ સક્રીય સાક્ષી હતો ! સવારના દાતણથી માંડીને સુતી વખતના દીવા સુધીનું બધું એને સહજ હતું ને એની કોઈ જ ફરીયાદ એને હતી નહીં. બધી વાતે એ આમ જોવા જાવ તો રાજી ને સુખી ગામડીયો હતો.

પણ કોણ જાણે કેમ, કોઈ એક ચોઘડીયે એને બહુ મોટા શહેરમાં જવાનું ને રહેવાનું થયા પછી શું થયું કે એના મનમાં પોતાના વતન માટે નફરત થઈ ગઈ ! જ્યાં ને જ્યારે ચાન્સ મળ્યો નથી ને એણે વતનને ગાળો ભાંડી નથી !! શહેરનું બધ્ધું જ બધ્ધું સારું ને ગામવતનનું હંધુંય ખોટું ને બોગસ એવી માન્યતાનો માર્યો એ પોતાના જ વતનના માણસોને માટે ખરાબ ભાષામાં અભીપ્રાય આપતો થઈ ગયો. એટલી હદે કે એ આ ગ્રામીણ પ્રદેશની સંસ્કૃતીનેય ખરાબ ચીતરવા લાગ્યો ! શહેરમાં જઈને ચાર ચોપડી વાંચ્યાથી વેંત એક ઉંચોય ચાલતો થયો.

પણ પછી તો શહેરની મીલો બંધ થયાથી ભાઈસાહેબ બેકારોની યાદીમાં આવી ગયા. ક્યાંય કરતાં ક્યાંય આશરો રહ્યો નહીં ત્યારે – એના પોતાનાં તો કોઈ સગાં જીવંત નહોતાં પણ – ગામના કોઈ ભાઈબંધે એને વતનમાં આવવા આગ્રહ કર્યો ને ભાઈ ભોંઠપને સંકેલીને ગામ ભેગા થયા.

એક વાર સાવ સારો મુડ જોઈને ઘરવાળીએ હળવેક લઈને પુછ્યું કે જે ગામે આપણને જન્મ આપ્યો ને આ પાછલી જીંદગીય સુખે પસાર કરવાની તક આપી તે ગામવતન માટે તમને આટલી નફરત કેમ કરતાં થઈ ગઈ ?

બહુ વીચાર કરીને એણે, જાણે દુર્યોધન બોલતો હોય તેમ, જવાબ આપ્યો –

વતનનું ઘણુંબધું બહુ જ સારું છે (એ હું નથી જાણતો એવું નથી )પણ એનાં વખાણ કરતાં મને નાનમ લાગે છે,

અને

શહેરનું ઘણુંબધું ખરાબ છે પણ ઉંચું માથું રાખવાની ટેવે કરીને શહેરનું હું ખરાબ બોલી શકતો નથી !!

– જુગલકીશોર

 

મંથરા : જુભૈની એક તાજી વારતા

મંથરા

– જુગલકીશોર 

 

લગ્ન કરીને આવ્યા પછી તેણીને પીયેર જવાનું તો અવારનવાર બનતું. સાસરે કોઈને આ બાબતે ક્યારેય વાંધો તો શું હોય બલકે એ આવનજાવનને સહજ ને ક્યારેક તો જરુરીય ગણવામાં આવતી રહેલી. એટલે પીયરઘેર અને સાસરવાસ વચ્ચે તેણીનું આવાગમન રહેતું.

પરંતુ આ વખતે તેણી ગઈ તો ગઈ પણ કેટલાંક જંતુઓય લેતી આવેલી તે વાત એના વરને તો શું એને ખુદનેય કલ્પનામાં નહોતી. 

ઘરનાં કામકાજોમાં મદદરુપ બની શકે અને પોતેય કેટલીક સામાજીક વગેરે પ્રવૃત્તીઓ કરી શકે તે માટે ચોવીસ કલાક સાથે રહી શકે તેવી એક દુખાએલી બહેનપણીને બોલાવવાની પ્રસ્તાવના તેણીએ મુકી જેને સૌએ એકી અવાજે વધાવી લીધેલી.

બહેનપણીએ આવતાંવેત ઘરની સઘળી કામગીરી ઉપાડી લઈને ને મળતાવડા સ્વભાવને કારણે સૌનાં હૃદયો જીતી લીધાં. સૌના ભાગે આવતાં નાનાંમોટાં કામો પણ એક પછી એક એણે ઉપાડી લીધાં હોવાથી સૌકોઈને મજાની રાહત થઈ જતાં બહેનપણી હવે ફક્ત બહેનપણી કે કામવાળી રહી નહોતી…..એણે સૌનાં ‘મનમાં વાસ’ કરી લઈને ખાસ તો નાનામોટા બધા જ પુરુષોને જીતી લીધા હતા.

અને એક દીવસ ન થવાનું થઈને જ રહ્યું.

જુદાં જુદાં, આટલા દીવસોનાં ભેગાં થયેલાં ‘કારણો’ને આગળ કરીને ઘરના બધા જ ભાઈઓ ઝઘડ્યા. વહુઓએ પોતપોતાનાં ‘અંગત’ રસોને કારણે આ પ્રકરણમાં સુર પુરાવ્યો. પરીણામે એક સારો દીવસ–વાર જોઈને, ને તેણીને વનવાસ આપીને, સૌ અલગ થઈ ગયા.