છંદના પાઠો : ૩ (બે મહત્ત્વના છંદો મંદાક્રાંતા–શિખરિણી)

નેટપીંગળ : ૩ મંદાક્રાંતાની જેમ જ હવે એવો જ જાણીતો છંદ - શિખરિણી લઈએ : રે પંખીની- ઉપર પથરો - ફેકતા ફેંકી દીધો..  (ગયા વખતની મંદાક્રાંતાની પંક્તિ)  તમોને વીંધી ગૈ સનન, કરુણા - એ શું પ્રભુની ?  (યમાનાસાભાલા ગગણવરણોથી શિખરિણી) (આ વખતે એક ફેરફાર કર્યો છે : પંક્તિની વચ્ચે આડી લીટી આપી છે. આ આડી લીટી એ છંદની … વાંચન ચાલુ રાખો છંદના પાઠો : ૩ (બે મહત્ત્વના છંદો મંદાક્રાંતા–શિખરિણી)

Advertisements

છંદના પાઠો : ૩ (બે મહત્ત્વના છંદો મંદાક્રાંતા–શિખરિણી)

નેટપીંગળ : ૩ મંદાક્રાંતાની જેમ જ હવે એવો જ જાણીતો છંદ - શિખરિણી લઈએ : રે પંખીની- ઉપર પથરો - ફેકતા ફેંકી દીધો..  (ગયા વખતની મંદાક્રાંતાની પંક્તિ)  તમોને વીંધી ગૈ સનન, કરુણા - એ શું પ્રભુની ?  (યમાનાસાભાલા ગગણવરણોથી શિખરિણી) (આ વખતે એક ફેરફાર કર્યો છે : પંક્તિની વચ્ચે આડી લીટી આપી છે. આ આડી લીટી એ છંદની … વાંચન ચાલુ રાખો છંદના પાઠો : ૩ (બે મહત્ત્વના છંદો મંદાક્રાંતા–શિખરિણી)

છંદપાઠો : ૪ (યતિ અંગે વધુ)

નેટપીંગળ : ૪ ગયે વખતે આપણે બે ખૂબ જાણીતા છંદો જોયા. એ વખતે એક વાતનો ઉલ્લેખ થયો હતો, યતિ અંગેનો.. યતિ એટલે એક પ્રકારનું અટકવું. પંક્તિ ગાઈ શકાતી હોય ત્યારે ગાતાં ગાતાં વચ્ચે અટકવાનું આવે. આ અટકવાનું એટલે અલ્પવિરામ, અર્ધવિરામ વગેરે વિરામચિહ્નોની જેમ અટકવાનું નથી. પરંતુ મંદાક્રાંતાની પંક્તિ બોલીએ ત્યારે આપણે ઈચ્છીએ કે ન ઈચ્છીએ પણ … વાંચન ચાલુ રાખો છંદપાઠો : ૪ (યતિ અંગે વધુ)

છંદપાઠો : ૫ (યતિ–લઘુગુરુ)

NET-પિંગળ : (5)                                         આ અંકમાં : યતિ / લઘુ-ગુરુ ચર્ચા / ઇન્દ્રવજ્રા-ઉપેન્દ્રવજ્રા-અનુષ્ટુપ. (પિગળ-4માં બહુ ઉત્સાહ જોવા મળ્યો ! જે લોકો નવા જોડાયાં તેમણે તો પાછલા પાઠો પણ નોટમાં ઉતારી લીધા. કેટલાંકે તો શીખેલા છંદોમાં પંક્તિઓ રચવાની શરુઆત … વાંચન ચાલુ રાખો છંદપાઠો : ૫ (યતિ–લઘુગુરુ)

છંદના પાઠો : ૨ (‘ગણો’ અંગેની સમજ)

નેટ પીંગળ : ૨ મિત્રો ! છંદમાં ગણગણવાના છે ‘ગણો’ ! ગયા હપ્તે “છંન્દોનું બંધારણ સમજવા માટે ગણોને જાણવા જરૂરી છે” એમ કહ્યું તો ખરું પણ આ ગણ ખરેખર શું છે ? ભગવાન શંકરને ગણો હતા ! ભારતની એક વખતની રાજ્ય વ્યવસ્થામાં ગણરાજ્યો વિષે સાંભળ્યું છે પણ કવિતામાં ય ગણોને ગણવાના ?! ગણોની ગણના (ધ્યાન-સ્થાન … વાંચન ચાલુ રાખો છંદના પાઠો : ૨ (‘ગણો’ અંગેની સમજ)

અનુષ્ટુપ પરીચય

 (અનુષ્ટુપ) માત્રામેળ અને  વૃત્ત –અક્ષરમેળ– છંદ, બે પ્રકારે જાણીતા એને પોતામાં સાંકળી લીધા;   અનુષ્ટુપ ગણાયો જે છંદ, સૌને રહ્યો પ્રીય, એને હ્યાં ઓળખાવીને ધન્ય જાતે બની રહું.   અક્ષરો  આઠ  ને  આઠ મળે ચરણ એકમાં, એવાં બે ચરણો એનો શ્લોક એક બની રહે.   પદનાં  ચરણો જે બે, તેમાં નીર્ણાયક  લઘુ; પ્રથમે  પાંચમો લઘુ, … વાંચન ચાલુ રાખો અનુષ્ટુપ પરીચય

પીંગળના ચાર છંદોનું મજાનું મીશ્રણ : ‘ઉપજાતી’

– જુગલકીશોર. શ્રી ચંચી મહેતાનાં ઈલાકાવ્યો બહુ જાણીતાં છે. તેમાંની આરંભની આ પંક્તીઓ છે – “ઈલા સ્મરે છે, અહીં એક વેળા, આ ચોતરે આપણ બે રમેલાં. દાદાજી વાતો કરતા નિરાંતે, વ્હેલાં જમીને અહીં રોજ રાતે. ” તો, ગીતાજીના બીજા અધ્યાયનો આ ૭૦મો શ્લોક – आपूर्यमाणमचलप्रतिष्टं समुद्रमाप: प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे (આમાં ત્રીજો … વાંચન ચાલુ રાખો પીંગળના ચાર છંદોનું મજાનું મીશ્રણ : ‘ઉપજાતી’