આંગળી ચીંધ્યાનું પુણ્ય : પરિચય એક વિશિષ્ટ સંસ્થાનો !

પરિચય – એક પુસ્તકનો, પુસ્તકના લેખકનો અને પરિચય કરાવનાર એક જાગતલ ને જાણતલ સંસ્થાનો !!  

એકત્ર ફાઉન્ડેશન નામક સંસ્થા નેટજગતની મોંઘેરી પરબ છે. એનો આછો પરિચય આ લખાણને અંતે આપ્યો છે પણ તે પહેલાં એક લેખક – કવિ, નિબંધકાર, વાર્તાકાર, ચરિત્રકાર, વિવેચક અને સંપાદક –નો પરિચય કરીને આપણે આજે નેટજગતના એક બહુમૂલ્ય પુસ્તકાલયમાં પ્રવેશ કરીશું !!  

તો ચાલો, વાંચીએ આજે શ્રી મણિલાલ હ. પટેલ અને તેમના એક ગ્રંથરત્ન “ભૂંસાતાં ગ્રામચિત્રો”ની એકત્ર ફાઉન્ડેશને કહેલી વાત, એમના જ શબ્દોમાં !
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 

“મુખ્યત્વે કવિ તરીકે જાણીતા મણિલાલ હ. પટેલ (જ. 9, નવેમ્બર 1949) એ ઉપરાંત નિબંધકાર, વાર્તા-નવલકાર, ચરિત્રકાર, વિવેચક અને સંપાદક તરીકે પણ ખ્યાત થયા છે. પદ્મા વિનાના દેશમાં (1983) આદિ કાવ્યસંગ્રહો; વૃક્ષાલોક (1997) આદિ નિબંધસંગ્રહો; તરસઘર (19740) વગેરે નવલકથાઓ; બાપાનો છેલ્લો કાગળ (2001) વાર્તાસંગ્રહ; તરસ્યા મલકનો મેઘ (પન્નાલાલ પટેલ વિશે, 2007) એ ચરિત્ર તેમ જસર્જક રાવજી પટેલ (2004) વગેરે વિવેચન-પુસ્તકો – એમ બહોળું લેખનકાર્ય એમણે કર્યું છે. સતત સર્જન-અધ્યયન દ્વારા એક ધ્યાનાર્હ નિત્યલેખક તરીકે એ પ્રતિષ્ઠિત છે.દસમો દાયકો અને પરસ્પર જેવાં સામયિકોનું સંપાદન પણ એમણે કરેલું છે.  

ધનજી કાનજી સુવર્ણચંદ્રક, નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક, ગુજરાત સાહિત્ય ગૌરવ પુરસ્કાર, સુરેશ જોષી નિબન્ધ પુરસ્કાર વગેરે ઘણાં પારિતોષિકો મેળવનાર મણિલાલનાં કવિતા-નિબંધ-નવલકથા-વાર્તામાં તળ જીવનની સંવેદના આકર્ષક સર્જકરૂપ પામી છે; પ્રકૃતિસૌંદર્યનો એમનો અનુરાગ સર્જનાત્મક આલેખનોમાં મહોરી રહેલો છે તથા કવિતામાં બદ્ધ વૃત્તો અને માત્રામેળો એમણે વિશદ પ્રવાહિતાથી આલેખ્યા છે – મણિલાલની સર્જકમુદ્રા રચવામાં આ ત્રણે ઘટકોનો મોટો ફાળો છે.   એમની સમગ્ર કરકિર્દી અભ્યાસી અદ્યાપક-લેખકની રહી – સ. પ. યુનિવર્સીટીના ગુજરાતી વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે નિવૃત્ત થયા પછી પણ એ લેખન-સમર્પિત રહ્યા છે.”  

કૃતિ-પરિચય : ભૂંસાતાં ગ્રામચિત્રો  

આ નિબંધોમાં એવા સ્મરણ-આલેખો છે જેમાં શહેરી સંસ્કૃતિના દાબ હેઠળ ઝડપથી બદલાયે જતા સમયમાં, લોપ પામતો કૃષિજીવન-મય ગ્રામ-સમાજ અને વન-પરિવેશ આબેહૂબ ઊઘડયો છે. લેખકે ગામ, ઘર, પડસાળ, ફળિયું, પાદર, સીમ, શેઢો, મેળો, લગ્નગીતો, પંખીલોક… એવાં શીર્ષકોવાળાં ટૂંકા લખાણોમાં એ ભૂંસાતાં ગ્રામ-ચિત્રોને અસરકારકતાથી આલેખ્યાં છે – લેખકે માણેલો ગ્રામલોક અહીં તંતોતંત ઊપસ્યો છે. એમાં અનુભવ-સંવેદન એટલું તીવ્ર અને જીવંત છે, અને ભાષા એવી પ્રાસાદિક અને કાવ્ય-સ્પર્શવાળી છે કે આ આલેખો ઝીણી વિગતોના દસ્તાવેજીકરણને પણ પ્રવાહિતા અને સુવાચ્યતા આપે છે.   આ નિબંધોમાં લેખકના અખૂટ વિસ્મયના આનંદ સાથે જ એ પ્રકૃતિમય ગ્રામજીવન વિલાઈ ગયાની, એના વિરૂપીકરણની, લેખકની વેદના પણ છે. ‘ગામ જવાની હઠ છોડી દે…‘ એ મણિલાલના જ કાવ્યનું સંવેદન આ ગદ્ય-આલેખોનું પણ એક મુખ્ય સંવેદન છે. પુસ્તકમાં એમણે ઠેકઠેકાણે કાવ્યપંક્તિઓ પણ ટાંકી છે. આવા આસ્વાદ્ય નિબંધો વાચકોને ગમશે.
                            – કર્તા અને કૃતિ પરિચય: રમણ સોની

પુસ્તકના પ્રથમ પ્રકરણ ‘ગામ’માંથી કેટલુંક

સૂરજના તડકામાં સોના જેવું ને ચાંદની રાતમાં રૂપા સરખું હતું મારું ગામ! સોનારૂપાની બંગડીઓ જેવું રણક્યા કરતું ગામ. પણ મહીમાતાનાં પૂરે નંદવી નાખ્યું એને. ઊફરું ફળિયું ને વચલું ફળિયું, નવાં ઘરાં ને દોઢી, નીચું ફળિયું ને લુહારફળી, છાપરાં અને વાસ! ઓતરાદી નદી ને દખ્ખણમાં ડુંગર, ઉગમણી-આથમણી સીમ… પૂર થોડાં પૂછવા રહે છે કે ‘આવીએ?’ એ તો આવ્યાં ને નીચી ફળીને લેતાં ગયાં, લુહારફળીય તૂટી. પછી તો ટેકરીઓમાં સરકારી પ્લૉટ પડ્યા ને વસાહતો થઈ — ગામ વીખરાઈ ગયું. વધતુંઓછું પામ્યાની લાયમાં ગામલોકોનાં મન ઊંચાં થઈ ગયાં. જરાક ઈર્ષા હતી તે દ્વેષ બની. લોક મૂંગાં બન્યાં ને ઝેર બોલવા લાગ્યાં. પંચાયત ને મંડળી; ડેરી અને મંદિર: ફંડફાળા અને ચૂંટણીઓ. મારા ગામલોક વરવાં વર્તન કરવા લાગ્યાં. મને થાય છે કે જો આને જ ‘સુધરવું’ ને ‘પ્રગતિ’ કહેવાતાં હોય તો મને આજેય મારા અસલ ચહેરાવાળા પ્રેમાળ ગામ સાથે ‘પછાત’ રહેવામાં વાંધો નથી. પડાળવાળાં, નળિયાંછાયાં ઘર અને મોકળાશવાળાં ફળિયાં, એ ચોરો ને પાદર, સીમ અને વહાલાં ઝાડવાં, ચઢવા બોલાવતો ડુંગર ને રમવા બોલાવતી ટેકરીઓ, નાહવા નિમંત્રણ દેતી મહીમાતા ને રોટલા માટે બરકતી બહેન — બસ, મને બીજી કશી વશ જોઈતી નથી! હે આથમવા જતી વીસમી સદી! મને આપી શકે તો મારું ગામ — હતું એવું અસલ ગામ — પાછું આપતી જા!!

‘બીજું હું કાંઈ ન માગું…’

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

એકત્ર ફાઉન્ડેશન અને વાચનપ્રવૃત્તિઓ

‘એકત્ર’ મુદ્રિત સાહિત્યનું વીજાણુ સાહિત્યમાં રૂપાંતર અને વિસ્તાર ઝંખતી સંસ્થા છે. અમારો ભાવનામંત્ર છે : ગુજરાતીની ઉત્તમ કૃતિઓને પલકમાત્રમાં બહોળા વાચકો સુધી પ્રસારવી. આપણી મધુર ગુજરાતી ભાષા અને એના મનભાવન સાહિત્ય માટેનાં સ્નેહ-પ્રેમ-મમતા અને ગૌરવથી પ્રેરાઈને ‘એકત્ર’ પરિવારે સાહિત્યનાં ઉત્તમ ને રસપ્રદ પુસ્તકોને, વીજાણુ માધ્યમથી, સૌ વાચકો ને મુક્તપણે પહોંચાડવાનો સંકલ્પ કરેલો છે. ‘પ્રોજેક્ટ ગુટનબર્ગ’ અને ગૂગલે દુનિયાભરનાં અપ્રાપ્ય અને જૂનાં એવાં એક લાખ પુસ્તકોને સ્કેન કરીને વિનામૂલ્યે વાંચી શકાય તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરી છે. આ યોજનામાંથી પ્રેરણા લઇને ‘એકત્ર’એ ગુજરાતી સાહિત્યનાં છેલ્લાં 200 વર્ષનાં પ્રશિષ્ટ અને રસપ્રદ પુસ્તકોને વીજાણુ-ગ્રંથશ્રેણી રૂપે, દુનિયાભરમાં વસતા ગુજરાતી વાચકોને એમના મોબાઈલ પર, આઈપેડ પર, કૉમ્પ્યુટર પર સુલભ કરી આપવાનો એક સાહસિક સંકલ્પ કર્યો છે.

‘એકત્ર’માટે ગુજરાતી સાહિત્યનાં પુસ્તકો સુલભ કરવાનો પ્રયત્ન કરાઈ રહ્યો છે. સાહિત્યનાં હાલનાં પ્રકાશનો, તથા પૂર્વેનાં પ્રકાશનો હાથવગાં કરાવવાં છે. અહીં આ પુસ્તકોને ડાઉનલોડ કરીને સાચવી પણ શકાય અને અથવા ઓનલાઈન પણ વાંચી શકાય એવી વ્યવસ્થા ઊભી કરી છે. ડીજિટાઇઝ કરવા જેવાં કેટલાંક ગુજરાતી પુસ્તકોમાંથી કૉપીરાઈટ-મુક્ત – અને જે લેખકોની મંજૂરી મળી રહી છે તેમનાં પણ – જે જે પુસ્તકો તૈયાર થતાં જાય છે તેમ તેમ તેને વેબસાઈટ ઉપર મૂકતા જઈએ છીએ. આજ સુધીમાં અમે જે જે પુસ્તકો અમારા આ વીજાણુ પ્રકાશન-ebook-ના માધ્યમથી પ્રકાશિત કરેલાં છે એ સર્વ આપ અહીંથી વાંચી શકશો.

પુસ્તકો સૌને અમારે પહોંચાડવાં છે – પણ દૃષ્ટિપૂર્વક. અમારો ‘વેચવાનો’ આશય નથી, ‘વહેંચવાનો’ જ છે, એ ખરું; પરંતુ એટલું પૂરતું નથી. અમારે ઉત્તમ વસ્તુ સરસ રીતે પહોંચાડવી છે. પુસ્તકોની પસંદગી `ઉત્તમ-અને-રસપ્રદ’ના ધોરણે કરીએ છીએ: એટલે કે રસપૂર્વક વાંચી શકાય એવાં ઉત્તમ પુસ્તકો અમે, ચાખીચાખીને, સૌ સામે મૂકવા માગીએ છીએ. તો, આવો. આપનું સ્વાગત છે ગમતાના ગુલાલથી…

Browse our library of free ebooks

મુદ્રિત સાહિત્યનું વીજાણુ સાહિત્યમાં રૂપાંતર અને વિસ્તાર ઝંખતી સંસ્થા..ટેકનોલોજીની મદદથી ગુજરાતી સાહિત્યનો પ્રસાર અને પ્રચાર કરવો એ એકત્ર ફાઉન્ડેશનનો હેતુ છે.Our mission is: “To preserve Gujarati literature and increase its audience through digitization.”

માતૃભાષાનાં ‘બળ’ અને ‘પ્રતાપ’ની અનોખી કહાણી : GRIDS

લક્ષ્મીજી અને “માતા સરસતી”નો સુભગ સમન્વય !

તાજેતરમાં બે આમંત્રણો મળ્યાં હતાં. બન્ને, પુસ્તકોનાં લોકાર્પણ માટેનાં હતાં. હાજર તો ન રહી શકાયું પણ બન્ને રચનાઓ મને GRIDS સંસ્થાના વડા દ્વારા જ હાથોહાથ મળી !

પુસ્તકો તો એના બાહ્ય કલેવરથી આકર્ષી ગયેલાં એટલે ઉપલક ઓળખ તો તત્કાળ કરી લીધી પણ એણે જે બીજી ઓળખ આપી તે ઉપરોક્ત સંસ્થા GRIDSની.

મારી માતૃસંસ્થા લોકભારતી જ જેમની પણ માતૃસંસ્થા છે તેવા ભાઈ શ્રી પ્રતાપ પંડ્યાને આપણે સૌ ઓળખીએ જ છીએ. પુસ્તકનો પ્રચાર અને પ્રસાર એ એમની ઓળખ બની રહી છે.

બીજી ઓળખ આપણા લોકવાંગ્મયના પ્રસારક શ્રી બળવંતભાઈ જાનીની ! ૧૯૭૪ આસપાસથી એમની સાથેનો સંબંધ આ સંદર્ભે તાજો થયો. એઓ તો હવે જગતપ્રવાસી જેવા છે.

આ બન્નેની ઓળખમાં “માતૃભાષા” અને “ગુજરાતી લેખકો–વાચકોના સંયોજન”ને પાયામાં રાખવાં પડે. પ્રતાપભાઈ પુસ્તકોના દાની તરીકે લક્ષ્મીની સહાયથી માતા સરસતીનો પ્રતાપ ધરાવે એટલે એમના સહયોગથી શ્રી બળવંતભાઈ જાની (શારદાના ઉપાસક)એ આ એક સંસ્થાની રચનામાં આગેવાની કરી –

“ગાર્ડી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ડાયસ્પોરા સ્ટડીઝ”

આ સંસ્થા અંગે ઘણું ઘણું લખવાનું હજી થશે જ. પણ અત્યારે તો એના પ્રકાશનકાર્યની જ વાત કરીને સંતોષ માનીશું. આ સંસ્થાના માનદ નિયામક શ્રી બળવંતભાઈ છે. “શ્રી પ્રતાપરાય પંડ્યા પ્રેરિત ‘ગ્રીડસ’ ડાયસ્પોરા ગ્રંથમાળા”ના મથાળા હેઠળ તાજેતરમાં જે કાર્યક્રમો થયા તેમાં એક તો પુસ્તકોનું પ્રકાશન અને બીજું ‘ડાયસ્પોરા રાઇટિંગ એવોર્ડ’ !!

આપણાં જાણીતાં લેખિકા બહેનો દેવિકા ધ્રુવ અને નયના પટેલનો સંયુક્ત પત્રવ્યવહાર થયો તેને પુસ્તકરૂપ આપીને લોકાર્પણ  હમણાં જ થઈ ગયું. (આ પુસ્તક અંગે શ્રી જાનીએ તો પ્રસ્તાવનામાં મજાની વાતો લખીને સાર્થ મૂલ્યાંકન કર્યું જ છે પણ મારી વેબસાઈટ પર પણ એની નોંધ મારી કલમે ન આપું તો મન ન માને !…હવે પછી એ પણ…)

બીજું પુસ્તક તે પ્રીતિ સેનગુપ્તાનો કાવ્યસંગ્રહ ‘અકારણ હર્ષે’ ! આમાં ચાર ભાષામાં લખાયેલાં કાવ્યો સંગ્રહાયાં છે.

પણ બીજી ખાસ બાબત તો એ છે કે પ્રીતિબહેનને આ વર્ષે ડાયસ્પોરા રાઇટિંગ એવોર્ડ પણ અપાયો છે !! ત્રણે સર્જકોને સાદર અભિનંદનો !

GRIDS અંગે તો ઘણું ઘણું લખવાનું થશે જ. અત્યારે તો નેટજગતના લેખકો અને નેટ–પ્રિન્ટ બન્ને જગતના વાચકોને ધન્યવાદ સાથે જણાવવાનું કે હવે પછી ગુજરાતી સર્જનોથી સુઘડ, સુંદર અને સુચારુ વાચનસામગ્રી મળતી રહેશે તેનો આનંદ માણીએ. બન્ને પ્રકાશનો ઊડીને આંખે વળગનારાં છે. નેટજગતમાં ખાસ કરીને ઈ–બુકના ઝંઝાવાતી વાયરામાં જે પ્રકાશનો થઈ રહ્યાં છે તેમાંનાં કેટલાંક સર્જનોનાં આંતર–બાહ્ય સ્વરૂપમાં અમુક અંશે જે નુકસાન જોવા મળે છે તેની સામે આ GRIDS દ્વારા બહુ મોટી મદદ આપણને મળવાની થશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.

આજ સુધીમાં પ્રગટ થઈ ચૂકેલાં પ્રકાશનો આ મુજબ છે :

  • મારી બારી માંહેથી                    પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા
  • દેશાંતર                                    તરુલતા મહેતા
  • આથમણી કોરનો ઉજાસ           દેવિકા ધ્રુવ–નયના પટેલ
  • દરિયાપારનું દૃષ્ટિબિંદુ                વલ્લભ નાંઢા
  • અકારણ હર્ષે                            પ્રીતિ સેનગુપ્તા

GRIDSના બન્ને સૂત્રધારો સાથે સંસ્થાના સૌ સહયોગીઓને સમગ્ર ગુર્જરજગત વતી અભિનંદનો !!

 

“અમારી લોકભારતી” : નજરે જુઓ ને સાંભળો…

આજે ફક્ત એક વીડિયો – મારી લોકભારતીના આછા પરિચયનો.

જુઓ અને જણાવો, કેવું લાગ્યું ?

 

મારી લોકભારતીનો આછેરો પરિચયઃ
https://youtu.be/T6SDNwJ0Z1I. ચાલો આજે આપણી માતૃ સંસથા લોક ભારતીને વાગોળીએ.

YOUTUBE.COM
This is the society which is belongs to Shree Nanabhai Bhatt’s thoughts.