શ્રી કિશોર મોદીનાં હાઈકુ

ગળે માટલું

ભીંજાય પનિહારું

બુઝારું કોરું

***

અમાસ રમે

સપ્તતાળી–સપ્તર્ષિ

સંગાથે સરે.

***

પૃથિવી પટે

સિંધુ હોલોળા ખાય

ચંદ્ર ચમકે.

***

મૌનનાં ગીતો

લઈ ઊભો ચાડિયો

ટહુકા વચ્ચે.

***

વડલા નીચે

પરબ વાટ જુએ

વટેમાર્ગુની.

***

ચીંથરેહાલ

ચાડિયો ફરકાવે

લીલો રૂમાલ.

***

પથ સાંભળે

ઝાંઝરતણો રવ

ફળિયું લીન.

***

બારી ડોકાય

રસ્તો એકલો ઊભો

પગલાં ઓઢી.

***

ગરમાળાની

ચૈત્રીડાળે સૂરજ

સોનેરી ઊગે.

***

પગથી થોભે

પાદરે વિસ્મયથી

ગામને જુએ.

***

ઝાંખા પ્રકાશે

કોડિયું માંડે વાત

હવા તલ્લીન.

***

રાત પડે ને

પાછો દીવાસળીનો

દિવસ ઊગે.

***

કિશોરભાઈનો નવો પ્રયોગ

સંસ્કૃતમાં હાઈકુ !

*****

कासारजले

महिष्या करभकै:

समं दृश्यन्ते ।

गोरजोगंधे

मुदितं वत्सं दृष्टवा

नभ: हृष्यति ।

सूर्यकिरणे

बबूलस्य पुष्पाणि

सुवर्णं इव ।

जलधिजले

चन्द्रं दृष्ट्वा रोमांचे

पृथ्वी प्रभाति ।

एकं स्मरणं

चित्ताकाशे पर्जन्यम्

सदा भवति ।

वसंतऋतौ

किंशुक: शुकचंचुं

धारयतीति । 

Advertisements

‘વો કલરવ કહાં ગયા ?’

​કેદારસિંહજી આપણા નેટજગતના ભજનીક છે. ભજનોની રમઝટ વચ્ચે રહેલા તેઓ પોતે પણ ભજનોનું સર્જન કરતા રહે છે. એમનાં ભજનોમાં ભક્તીતત્ત્વની સાથે જ કાવ્યતત્ત્વ પણ સહજ ક્રમે આવે છે. તેમનાં ભક્તીકાવ્યોનું સ્વરુપ અસલનાં ભજનોની ઝાંખી કરાવે છે.

પરંતુ આજે એમના દ્વારા સર્જાયેલી એક રચના શીક્ષણજગતમાં પ્રકાશ પાડનારી બની રહે તેવી હોઈ મારા બ્લૉગ પર તેને મુકવાની મંજુરી મળી જતાં તેને પ્રસ્તુત કરી રહ્યો છું.

બાળકોના જીવનનો સહજ કલરવ ખોવાઈ ગયાની ચીંતા પ્રસ્તુત રચનામાં કેટલી સચોટ રીતે પ્રગટી છે !! – જુ.

–––––––––––––––––––––––

વો કલરવ કહાં ગયા ?

વિદ્યામંદિર કે પાસ ગુજરતે, મૈને દેખા એક તમાશા;

બોજ ઢો રહી ગધેકી ભાંતી,   દેશકી ઉજ્જ્વલ આશા…

ઠંડ કે મારે આધે શહરને, છોડા નહિ થા  બિસ્તર;

નન્હા ફૂલ તબ દૌડ રહા થા, ઠુંસકે પુસ્તક–દફતર..

દેખ કે ઐસી હાલત ઉસકી,  આંખ  મેરી ભર આઇ

બાલચરિત્ર કા હનન કરે જો,  કૈસી પઢાઈ યે આઇ..

ભોર ભયે કભી તરુવર પર નિત, ચીડિયાં ચેહકા કરતી

ઘર આંગનમેં માસુમ ટોલી,   કિલકારી થી કરતી;

ગોટી, લખોટી, ગિલ્લી, ડંડા,  છુપા છૂપી સબ છૂટા;

ભૂલ ગયા બચપન અબ બચ્ચા, મિત્ર ન બાલલંગોટી..

ભૈડ બકરી સા ભરકર બાલક,  દૌડતી ઓટો રિક્ષા,

પાઠ શાલાસે ટ્યૂશન ભાગે,    શિક્ષા હે યા પરીક્ષા..

જીસકી નહીં જરૂરત ઐસે,  વિષય ઉસે ન પઢાવો

યે કુદરત કી અમૂલ્ય દેન હે,  યંત્ર ના ઉસે બનવો…

ભોલાપન ઉસકા મત છીનો,  કુછ કરો ઉનપર ભી દયા,

” કેદાર ” કહીં ના પ્રશ્ન યે ઊભરે, “વો કલરવ કહાં ગયા”?…

  • કેદારસિંહ જાડેજા

––––––––––––––––––––––––––––––––––

તેમનું સંપર્કસુત્ર : kedarsinhjim@gmail.com

અખિલ બ્રહ્માંડમાં… …(બાહરભીતર–૯)

અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ,

જૂજવે રૂપે અનંત ભાસે;

દેહમાં દેવ તું, તેજમાં તત્ત્વ તું,

શૂન્યમાં શબ્દ થઈ વેદ વાસે.

પવન તું, પાણી તું, ભૂમિ તું ભૂધરા,

વૃક્ષ થઈ ફૂલી રહ્યો આકાશે;

વિવિધ રચના કરી અનેક રસ લેવાને,

શિવ થકી જીવ થયો એ જ આશે.

વેદ તો એમ વદે, શ્રુતિ–સ્મૃતિ સાખ દે,

કનક કુંડળ વિષે ભેદ ન્હોયે;

ઘાટ ઘડિયા પછી નામરૂપ જૂજવાં,

અંતે તો હેમનું હેમ હોયે.

વૃક્ષમાં બીજ તું, બીજમાં વૃક્ષ તું,

જોઉં પટંતરો એ જ પાસે;

ભણે नरसैंयो એ મન તણી શોચના,

પ્રીત કરું પ્રેમથી પ્રગટ થાશે.

ગયાં–રહ્યાં વર્ષો તેમાં…

આજથી શરુ થતા ‘ઉમાશંકર શતાબ્દીવર્ષ’ નીમીત્તે એમનાં બે બહુજનપ્રીય સોનૅટ્સ !


ગયાં વર્ષો –

ગયાં વર્ષો તે તો ખબર ન રહી કેમ જ ગયાં !

ગયાં સ્વપ્નોલ્લાસે, મૃદુ કરુણહાસે વિરમિયાં !

ગ્રહ્યો આયુર્માર્ગ સ્મિતમય, કદી તો ભયભર્યો;

બધે જાણે નિદ્રા મહીં ડગ ભરું એમ જ સર્યો !

ઉરે ભારેલો જે પ્રણયભર, ના જંપ ક્ષણ દે.

સ્ફુર્યો કાર્યે કાવ્યે, જગમધુરપો પી પદપદે

રચી સૌહાર્દોનો મધુપટ અવિશ્રાંત વિલસ્યો.

અહો હૈયું ! જેણે જીવવતર તણો પંથ જ રસ્યો.

ન કે નાવ્યાં માર્ગે વિષ, વિષમ ઓથાર, અદયા

અસત્ સંયોગોની; પણ સહુય સંજીવન થયાં.

બન્યા કો સંકેતે કુસુમ સમ તે કંટક ઘણા.

તિરસ્કારોમાંયે કહીંથી પ્રગટી ગૂઢ કરુણા.

પડે દૃષ્ટે, ડૂબે કદીક શિવનાં શૃંગ અરુણાં –

રહ્યો ઝંખી, ને ના ખબર વરસો કેમ જ ગયાં !

રહ્યાં વર્ષો તેમાં –


રહ્યાં વર્ષો તેમાં હૃદયભર સૌન્દર્ય જગનું

ભલા પી લે; વીલે મુખ ફર રખે, સાત ડગનું

કદી લાધે જે જે મધુર રચી લે સખ્ય અહીંયાં;

નથી તારે માટે થઈ જ નિરમી ‘દુષ્ટ’ દુનિયા.

– અહો નાનારંગી અજબ દુનિયા ! શે સમજવી ?

તને ભોળા ભાવે કરું પલટવા, જાઉં પલટી;

અહંગર્તામાં હા પગ, ઉપરથી, જાય લપટી !

વિસારી હુંને જો વરતું, વરતે તું મધુરવી –

મને આમંત્રે ઓ મૃદુલ તડકો, દક્ષિણ હવા,

દિશાઓનાં હાસો, ગિરિવર તણાં શૃંગ ગરવાં;

નિશાખૂણે હૈયે શશિકિરણનો આસવ ઝમે;

જનોત્કર્ષે–હ્રાસે પરમ ૠતલીલા અભિરમે.

–બધો પી આકંઠ પ્રણય ભુવનોને કહીશ હું –

મળ્યાં વર્ષો તેમાં અમૃત લઈ આવ્યો અવનિનું.

– ઉમાશંકર જોશી

‘સુશીલા’ અને ‘નવેસર’ અંગે –

બેફિકર અને બેફામ લાગતા આ હાસ્યકાર અંતરથી  કેવા ૠજુહૃદય છે તે ખ્યાલ આવે. અને એવા જ એમના આ કટાક્ષલેખો છે – ઉપરથી હળવા અને અંદરથી ગંભીર.

– મધુ રાય

ગુજરાતમાં રહેતા હોત તો પ્રથમ પંક્તિના હાસ્યકાર તરીકે વિવેચકોની જીભને ટેરવે બિરાજતા હોત. કુશળ વક્તા છે. બોલતાં થાકતા નથી.

– રઘુવીર ચૌધરી

દરિયાપાર વસતાં આપણા ઉત્તમ લેખકો મધુ રાય, પન્ના નાયક, જયંતિ પટેલ સાથે હરખભેર ગદ્યક્ષેત્રે નામ લેવું પડે એવા હ.જાની છે.

– ચિનુ મોદી

એમની વિનોદ–વ્યંગરંગી આગવી ભાષાશૈલી આ કૃતિઓનું જમા પાસું છે. કહી શકાય કે આ ‘હરનિશ બ્રાંડ’ હાસ્યરચનાઓ છે.

– ધીરુ પરીખ

ડૉ. મહેશ રાવલના ગઝલસંગ્રહ ‘નવેસર’માંથી સંભળાયેલા ધબકાર !!

‘નવેસર’

ડૉ. મહેશ રાવલનું સ્ટેથોસ્કોપ

========================

મને પણ ખબર છે

રુઝાવા જ દેતું નથી કોઈ ઝખ્મો

નહીંતર દવાની મને પણ ખબર છે.

ઉઘાડી જ રાખી ફરું છું હથેળી

સમયની રવાની મને પણ ખબર છે !

ઝળહળ થયાં

ફૂટ્યા ટચાકા હેતના, દસ આંગળે

ઊભરાઈને, ઓવારણાં ખળખળ થયાં.

થઈ ગયો

અકબંધ ઘરના દ્વાર જેવો થઈ ગયો,

એક શખ્સ, બારોબાર જેવો થઈ ગયો !

પર્યાય થઈ ગઈ જિંદગી,પ્રશ્નાર્થની

ઉત્તર વિષે, નાદાર જેવો થઈ ગયો.

સપનાં વમળની જેમ ઘૂમરાતાં રહ્યાં,

ખુદ ફીણના અંબાર જેવો થઈ ગયો.

બદલાવી શકે

હોય કેવળ સત્યનો આધાર તો

એક જણ ઇતિહાસ બદલાવી શકે !

યોગ્ય રીતે જો પ્રયોજ્યો હોય તો

શબ્દ પણ ઇતિહાસ બદલાવી શકે !

અણસાર જોયા

આંધળા અસવાર જોયા

લંગડા તોખાર જોયા.

ભીતરે તણખા ભરેલા

રાખના અંબાર જોયા.

શેષની ખણખોદ કરતા

શૂન્યના દરબાર જોયા.

આંખનો શું વાંક એમાં

સ્વપ્ન પારાવાર જોયાં.

બેઠો છું.

તૈયારી કરવા બેઠો છું,

ઢોળીને ભરવા બેઠો છું.

પ્રગટાવી દીવો અદકેરો

ભીતર ઊતરવા બેઠો છું.

પગલાં, પગરવ, અટકળ લઈને

રસ્તો ચીતરવા બેઠો છું.

જાણું છું પરપોટો છું પણ

સૂરજ સંઘરવા બેઠો છું.

અધકચરી સમજણનું શ્રીફળ

ઈશ્વરને ધરવા બેઠો છું.

નીકળે

વાતમાંથી વાત નીકળે

છેવટે ઉત્પાત નીકળે.

કેસૂડાં જેવી કથાનું

હાર્દ પારિજાત નીકળે !

પેટ ચીરો શબ્દનું તો

કેટલા જઝબાત નીકળે !

આમ લાગે શાંત રસ્તો,

આમ યાતાયાત નીકળે !

ભીડ જેવી ભીડમાંથી

આખરે એકાંત નીકળે !

વેણ ઉપડે શક્યતાને

મિશ્ર પ્રત્યાઘાત નીકળે !

જો નીચોવો એક ટીપું

અબ્ધિ સાતે સાત નીકળે !

શું લખે ?

શું લખે જો માછલી કાગળ લખે ?

આપણે જોયાં નથી એ સ્થળ લખે !

લાલ–પીળા રંગના લીટા કરી

હાંસિયામાં પારદર્શક છળ લખે !

શું લખે વિસ્તારપૂર્વક ઘર વિષે ?

કાચની પેટી અને સાંકળ લખે !

એક ફકરો અધબળેલા  શબ વિષે

કચકચાવી દાંત, ગંગાજળ લખે !

આઠમા દરિયા તરીકે બેધડક

આપણી ઓકાત ડહોળું જળ લખે !

ખોતર મને

લે, આ ઊભો સાક્ષાત હું, ખોતર મને !

અફવા નથી, છું વાત હું, ખોતર મને !

છે શક્યતા જ્યાં લાગણીના ભેજની

ત્યાં ત્યાં પ્રગટ મિરાત હું, ખોતર મને !

ળી જાય છે અહીં

લમ હસ્તગત છે બધાને દુવાનો

છતાં બદદુવાઓ ફળી જાય છે અહીં.

ગમે એટલી ગુપ્તતા જાળવી લ્યો

છતાં ભીંત પણ સાંભળી જાય છે અહીં !

ટેવ પાડી લ્યો

રો સાબિત અસત્યોની તમે આપેલ વ્યાખ્યાઓ

અને કાં સત્યને સ્વીકારવાની ટેવ પાડી લ્યો !

પ્રસંગે પ્રસંગે

ખુદાએ જ મૃગજળ અને જળની વચ્ચે

તરસ સાંકળી છે પ્રસંગે પ્રસંગે.

વધી જાય છે પાપનો ભાર, ત્યારે

ધરા સળવળી છે પ્રસંગે પ્રસંગે.

ક્ષણની કથા

અલગ વાત છે કે ન ભૂલી શકો

પણ સ્મરણ માત્ર છે વિસ્મરણની કથા !

જિંદગી જિંદગી શું કરો છો બધા ?

જિંદગી એટલે છે મરણની કથા !

તફાવત કંઈ નથી

જેને મુકદ્દર નામ દઈ માથે ચડાવો છો તમે

એ ચીજ એવી ચીજ છે જેની મરામત કંઈ નથી.

સચવાય છે હોવાપણું બે શ્વાસ વચ્ચે દર અસલ

એથી વધારે શ્વાસની બીજી કરામત કંઈ નથી !

ક્યાં લખી શકાય છે ?

સંક્ષિપ્તમાં તનાવ ક્યાં લખી શકાય છે ?

આ મૌનનો સ્વભાવ ક્યાં લખી શકાય છે ?

કેવો રહસ્યમય ઉછેર થાય આંખનો ?

એકેય હાવભાવ ક્યાં લખી શકાય છે ?

રસ્તા વિષે લખી શકાય બે–હિસાબ પણ

નિશ્ચિતપણે પડાવ ક્યાં લખી શકાય છે ?

************************

ઊર્મિસાગરની એક અવીસ્મરણીય છાલક !!

મોરપીંછ ને વાંસળી – કાવ્યત્ત્વ ને વેદના –માં ગુંથાયેલી ગઝલ !

– જુગલકીશોર


આપવું ને પછી છીનવી લેવું; આપવુંય ખુબ ને પાછું ઝુંટવી લેવું એનાથીય વધુ – આ બે વીરોધાભાસને આખી ગઝલ દરમીયાન ઉપસાવીને ઉર્મીબહેને કાવ્યના માધ્યમથી – મીરાંનો જ કહોને – તીવ્ર ભાવ ઉપસાવ્યો છે. ‘વીપ્રલંભશૃંગાર’નું આ અદ્ભુત પ્રાગટ્ય છે.

આરંભે જ એમણે હાઈકુ જેવા સુક્ષ્મ માધ્યમથી મુખડું બાંધ્યું છે, ને પછી એક પછી એક ચાબખા કૃષ્ણને માર્યા છે – ભાવકનેય સોળ ઉઠી આવે તેવા.

આ ગઝલમાં જે એક પ્રાસંગીક ક્રમ જોવા મળે છે એય આસ્વાદ્ય છે –

આરંભે વનવગડામાં, પછી સંસારના અન્ય કાર્યોમાં ને આગળ જતાં છે…ક યુદ્ધભુમીમાં લઈ જઈને પછી યાદવાસ્થળી સંભારીને કૃષ્ણની ગેરહાજરી પણ ‘ને આ તારી યાદે..’ કહીને બતાવી દીધી છે ! પણ સૌથી વધુ તો પોતાના તખલ્લુસનું ઓઠું લઈને, ને વળી ભરતી–ઓટનું કલ્પન મુકીને છે…….ક પોતાના બ્લોગ “ઊર્મીનો સાગર” સુધી વાચકોને ખેંચી ગયાં છે !! ‘ઊર્મીનો સાગર’ બ્લોગ જો યાદ આવી જાય તો પછી ખુદ કવયીત્રી જ આ રચનાનું પાત્ર બની જતું લાગે તો કશી નવાઈ ?

કલાકારો ચીત્રમાં પૃષ્ઠભુમી અને વીષયને એકબીજાથી વીરોધાભાસી રંગોમાં પ્રદર્શીત કરે તેમ આ ગઝલમાં એક પછી એક વીરોધાભાસો ઊર્મિએ ઉપસાવી જાણ્યા છે. વાંસળીમાં ફુંકનારો જ વાંસળી દ્વારા વીંધી નાખે એ વાત વેદનાને કેટલી ઘુંટનારી બની રહે છે ! ને એ જ વીંધવાની વાત વળી શંખના ફુંકવા સાથે જોડીને આખા મહાભારતને હૈયામાં ઘમસાણ મચાવતું કરી દીધું છે ! (વાંસળી તો આપણી કૃષ્ણભક્તીનું અનુપમ કાવ્ય જ છે. એનાં છીદ્રો મધુર સ્વરોને રેલાવે, વલોવડાવે ને રોવડાવે પણ. છીદ્ર પોતે જ તો વીંધાયાનું પ્રતીક છે, જે પોતાની લીલા અન્યનેય વીંધીને સાર્થ કરે છે !)

એ જ રીતે આ ગઝલમાં આપવાની ને પછી ઝુંટવી લેવાની ક્રુર રમતોને એકથી વધુ વખત કાવ્યમય બાનીમાં તીવ્ર આરત બનાવીને મજાનું કાવ્યકર્મ કર્યું છે –

સોંપ્યું તેં સર્વસ્વ મારા હાથમાં,

પણ પ્રભુતાથી પછી લૂંટી મને.

એક તો- તારું મને ઝુરાવવું…

ને આ તારી યાદે પણ પીંખી મને.

‘ઊર્મિ’ની ભરતી સતત દીધા પછી,

એકધારી ઓટ દઈ દીધી મને.

આ લેવડદેવડની રમત મને જો ગોકુળમાં વલોવાતાં વલોણાની યાદ અપાવી જાય તો શી નવાઈ ?! મીરાં હોય કે ગોપી – વલોણામાં વલોવાતી વેદના જાણે એમનું જ મનોજગત હોય તેમ આપણાં કાવ્યોમાં ઉપસતું રહ્યું છે.(આધુનીક સમયમાં વૉશીંગ મશીનોમાં થતી કપડાંની દશાને ‘વન – ટુ – વન’ એમ હથેળી ભમાવીને બતાવવામાં આવે છે ત્યારે એમાં કપડાંની દશાની મશ્કરી જાહેરાતની લાલચુ રીતભાત દ્વારા થતી લાગે !)

એક બાજુ સર્વસ્વ હાથમાં સોંપ્યા બાદ લુંટી લેવાની દગાબાજીની વાત પણ રાધા પોતાના સૌજન્યથી મઢી દે છે – ઉપાલંભ પણ કેટલો વહાલો કરી મુક્યો છે, પ્રભુતાથી લુંટવાનું કહીને !! આ આખી રચના, હું માનું છુ, બ્લોગજગત પરનું એક સંભારણું બની રહેવા લાયક છે.

ક્યાં રહ્યા’તા રાવ કરવા હોશ પણ !

મોરપીંછું મારી વશ કીધી મને.

આ પંક્તીઓમાં કાવ્યત્ત્વ છલક્યું છે. મોરપીંછનો માર કેવો હશે ?! મોરનો ગેહકારો, લાં…બો કેશકલાપ, રમણીય ને કમનીય ગ્રીવા, કોઈ રાજવીના ભાગ્યે પણ ન હોય તેવી ફરફરતી ને કાવ્યે મઢી હોય તેવી કલગી; આ બધું મોરને વીશ્વખ્યાત બનાવનારું છે. મોર એ વનનું વધારે ને વસ્તીમાં અસહજ એવું પક્ષી છે. વનવ્યાપારમાં જો પ્રણયવ્યાપાર ભળે તો મોરનું પીંછુંય વાગી જાય એવી નાજુક મનસ્થીતી હોય છે. ને આ તો કૃષ્ણના આલીંગનમાં વસેલી (ફસાયેલી કહેવાય ?!) રાધા ! (આ શેર વાંચીને કોઈનેય જો મુગલેઆઝમનું પેલું દૃષ્ય યાદ આવી જશે, જેમાં સલીમ એની અનારકલીને પીંછાથી પંપાળે છે, ને બડે ગુલામઅલી ખાં સાહેબને કંઠે રાગ સોહીણી ગવાતો હોય છે, તો મને બહુ આનંદ થશે !)

એક બે બીજી બાબતોય મને આકર્ષી ગઈ તે આમાંની શબ્દોની પસંદગી. જુઓ,  આ “‘ઊર્મિ’ની ભરતી સતત દીધા પછી, એકધારી ઓટ દઈ દીધી મને.”માં શેરના પુર્વપક્ષમાં સતત અને ઉત્તરપક્ષમાં એકધારી શબ્દો મુકીને ભરતીને અને ઓટને એમ બન્નેને ન્યાય આપ્યો છે. સાથે હતાં ત્યાં સુધી સતત ભરતી આપી પણ ગયા પછી તો એકધારી ઓટ “દઈ દીધી” જ, કારણ કે પછી તો મળવાપણું હતું જ ક્યાં ?! આ બન્ને શબ્દોની મજા ઊર્મિએ કરાવી છે.

એક બીજુંય લક્ષણ ભાવકને અજાણપણે ખેંચતું જણાશે – આખી ગઝલમાં ભાષા નહીં પણ બોલી હોય તેમ શબ્દો–વાક્યો વાતચીતનાં બન્યાં છે. કાવ્યમય શબ્દો મુકવા એ એક વાત છે, ને સામી વ્યક્તીને મોઢામોઢ સંભળાવાતી “સાંભળવી” એ બીજી વાત છે. આ ગઝલમાં બોલાતી વાતચીતની ભાત ઉપસી છે.

યાદ છે તને? / ક્યાં રહ્યા’તા હોશ પણ ! / એક તો- તારું મને ઝુરાવવું / પણ પછી લૂંટી મને. વગેરે શબ્દો–વાક્યો જુઓ. કોઈ કોઈને લહેકાથી, આંગળીઓ તાકી તાકીને બતાવતું હોય તેવું આંખેથી દેખાય છે ને કાનેથી સંભળાતું લાગે છે જાણે.

અને છેલ્લા શેરમાં તો દીધી શબ્દ કેવો સાર્થ–શ્લેષી બન્યો છે ? પહેલી પંક્તીમાં ‘દઈ દીધા પછી’માં દેવાની વાત છે તે તો બરાબર પણ બીજીમાં તો “દેવા” કરતાં વધારે “લઈ” લીધુ છે !! ‘દીધું’ શબ્દ ‘લઈ લીધું’ બની રહ્યો છે !!

શૃંગારરસના બે પ્રકારો છે. સંભોગશૃંગાર (મીલનશૃંગાર) અને વીપ્રલંભશૃંગાર (વીરહશૃંગાર). આ રચના વીપ્રલંભશૃંગારનું યાદગાર સર્જન છે. તો અહીં જ, આ ક્ષણે મને મીલનશૃંગારના લોકગીતની બે પંક્તીઓ પણ સમયોચીત યાદ આવી જાય છે, જેમાં રામસીતાના મીલનશૃંગારને કાવ્યમય રીતે લોકભાષામાં મુક્યો છે –

લવીંગ કેરી લાકડીયે રામે સીતાને માર્યાં જો,

ફુલ કેરે દડુલીયે,  સીતાએ વૅર  વાળ્યાં જો.

બહેન ઊર્મિની આ રચના સોનૅટ કે ઉર્મીકાવ્યની ઉંચી ઉડાન ભરતી જોવા મળે છે. શબ્દની પ્રામાણીક સાધના માણસને ક્યાં સુધી લઈ જાય છે તે બહેન ઊર્મિના સતત સમૃદ્ધ થતા જતા સાહીત્યસાગરમાં ને એની કક્ષાભરતીમાં દેખાય છે.



કલમાગ્નીના તણખા !

દલીત–જનવાદી રચનાઓની પ્રસાદી

(નયામાર્ગ તા. ૧, ૧૧, ૦૯ના અંકમાંથી સાભાર)

*************************************************

ધાર હોય છે


તેના રચેલ શબ્દને આકાર હોય છે

આ વેદના ભલેને નીરાકાર હોય છે.

તેને   નકારનાર  નકારે   ઉજાસને

સમતા સમાનતા વીના અંધાર હોય છે.

મુક્કી નથી ઉગામતા તો માર હોય છે

સંઘર્ષ એ જ આપણો આધાર હોય છે

હારી નથી જવાના ચરણ થાકવા છતાં

પ્રત્યેક શ્વાસમાં નવો રણકાર હોય છે

ને એટલે તો કોઈ નીરાધારમાં નથી

સૌને ક્ષીતીજ પારનો આધાર હોય છે

– એ.કે.ડોડીયા.

*****

તાળું

ન સાંકળ ચડાવી અને માર્યું તાળું,

ક્ષીતીજથી ક્ષીતીજ એમ વીસ્તાર્યું તાળું !

અવીશ્વાસ પરણ્યો નરી લાલસાને,

પુરા દીવસે એક અવતાર્યું તાળું  !

વગર આંકડાની રકમ એક ધારો !

તમે એમ બોલ્યા ને મેં ધાર્યું તાળું !

ઝરુખેથી બોલ્યા – પધારો, પધારો !

હતું બારણે કીંતુ અણધાર્યું તાળું !

મને મેં જ ચહેરાનો પર્યાય પુછ્યો !

વીચારોને અંતે મેં ઉચ્ચાર્યું – તાળું !

તમે જોડણીદોષને ‘ખ્વાબ’, જીવ્યા !

તમે તો ઉધાર્યું, ન ઉધ્ધાર્યું તાળું !

મદનકુમાર અંજારીયા ‘ખ્વાબ’

*****

हमारा

गला हमारा, गाना उनका

पेट  हमारा, खाना उनका

सडक हमारी, कारें उनकी

संसद में  सरकारें उनकी

अक्षय जैन

****************************

ચાલો અંધકાર મીટાવી દઈએ આપણે

ખરી   દીવાળી  મનાવીએ   આપણે !

***

ઈસુને ખીલા જડેલા છે,

છતાં લોકોને મળેલા છે.

અરે ! ખીલા તો શું આ લોકો

દુનીયા આખીને નડેલા છે !

***

આજ નહીં તો કાલ એકતાના તારે બંધાવું પડશે,

સંગઠીત  થઈ  અતુટ  સાંકળે  ગુંથાવું   પડશે.

– માનસીંહ ચાવડા. (‘હવે તો જાગો !’માંથી)